informator medyczny

Zatrucie alkoholem metylowym – zatrucie powstające na skutek wypicia płynu zawierającego metanol. Do części zatruć dochodzi pomyłkowo, ponieważ własności organoleptyczne alkoholu metylowego i etylowego są podobne: konsystencja, smak i aromat jest ten sam. Alkohol metylowy ma jednak znikome działanie narkotyczne, za to jest silną trucizną.

Wchłanianie, metabolizm i wydalanie

Metanol wchłania się dobrze z przewodu pokarmowego, oraz przez drogi oddechowe. Po dostaniu się do krwi trafia do tkanek i kumuluje się w narządach najbardziej uwodnionych, jak gałka oczna.

Alkohol metylowy nie jest całkowicie spalany w organizmie człowieka, a w wyniku jego bardzo szybkiego metabolizowania powstają szkodliwe produkty: formaldehyd i kwas mrówkowy, które są bardzo toksyczne i prowadzą do kwasicy metabolicznej. Po około 2 godzinach od wchłonięcia nie występuje on prawie wcale we krwi, natomiast w organizmie obecne jest wysokie stężenie kwasu mrówkowego^[1].

Niewielka ilość metanolu wydalana jest przez drogi oddechowe wraz z powietrzem wydechowym, ale większość wydala się z moczem w postaci metabolitów.

Toksyczność

Metanol jest głównie toksyczny pośrednio - toksyczne są przede wszystkim metabolity metanolu (aldehyd i kwas mrówkowy). Uszkadzają one bezpośrednio komórki, denaturując białka, działają też szkodliwie na nerwy, szczególnie nerw wzrokowy. Toksyczność dotyczy zatem przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego, nerwu wzrokowego, a także nerek, wątroby i serca. W oku, poza nerwem wzrokowym, uszkadzana jest siatkówka i rogówka. Oprócz tego kwas mrówkowy powoduje powstanie kwasicy metabolicznej.

Rozpiętość dawki śmiertelnej dla człowieka jest bardzo duża, ale przyjmuje się, że stężenie 80 mg/l w surowicy krwi stanowi istotne zagrożenie dla życia. W praktyce jednak, ze względu na szybki metabolizm metanolu spożycie nawet dużej ilości tego alkoholu nie prowadzi do tak wysokiego stężenia. Najniższa zanotowana dawka śmiertelna dla człowieka (LDLo) wynosi 143 mg/kg, a LD₅₀ 5,6 mg/kg (szczur, doustnie)^[2]. Ze względu na metabolizowanie do kwasu mrówkowego utrata wzroku może nastąpić już przy znacznie mniejszej ilości tego alkoholu^[1].

Fazy zatrucia metanolem

1. Faza narkotyczna - działanie zbliżone do działania etanolu, nie ma jeszcze toksycznych metabolitów, objawy:
   • przyśpieszony oddech
   • bóle i zawroty głowy
   • nudności i wymioty.
2. Faza kwasicza - powstający kwas mrówkowy powoduje kwasicę metaboliczną, objawy:
   • bóle brzucha
   • skóra zaczerwieniona, spojówki przekrwione
   • spadek ciśnienia krwi.
3. Faza uszkodzenia OUN – uszkodzenie nerwów, objawy:
   • zaburzenia widzenia, problemy z ostrością widzenia
   • rozkojarzenie motoryczne
   • pobudzenie, a później zaburzenia świadomości do śpiączki włącznie
   • w końcowym stadium zniesienie odruchów fizjologicznych i porażenie ośrodka oddechowego.

Do zgonu może dojść już po kilku godzinach od wypicia większej ilości metanolu - rozwija się ciężka kwasica metaboliczna i wstrząs.

Jeżeli osoba zatruta przeżyje ten okres, a kwasica zostanie wyrównana, dochodzi do powikłań takich jak całkowita ślepota (pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego), ostra niewydolność nerek, uszkodzenie wątroby, mięśnia sercowego.

Leczenie

Leczenie zatrucia metanolem:

• Pierwsza pomoc wg MSDS dla metanolu^[3]

• Jeśli osoba zatruta jest przytomna:
  • wywołać w dowolny sposób wymioty;
  • podać ok. 100 ml etanolu 40% (zapobiega dalszemu wchłanianiu się metanolu i spowalnia jego metabolizm);
  • zabezpieczyć funkcje życiowe;
  • wezwać pogotowie ratunkowe.

• Pierwsza pomoc, wersja alternatywna^[4]:
  • wywoływanie wymiotów;
  • podanie do 4 g wodorowęglanu sodu co pół godziny;
  • zabezpieczenie funkcji życiowych;
  • natychmiastowa pomoc specjalistyczna, medyczna.
• Leczenie szpitalne:
  • zwalczanie kwasicy metabolicznej - podawanie wodorowęglanu sodu pod kontrolą badania gazometrycznego;
  • przeprowadzenie hemodializy w celu usunięcia metanolu z krwiobiegu;
  • podawanie rozcieńczonego roztworu alkoholu etylowego dożylnie w postaci kroplówki w celu zapobiegania gromadzenia się toksycznych metabolitów metanolu.

Alkohol etylowy jest odtrutką swoistą w leczeniu zatrucia metanolem.

Zobacz też

• zatrucie glikolem etylenowym

Bibliografia

Witold Seńczuk red.: Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów Wydanie IV. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002. 

Przypisy

1. ↑ ^{1,0 1,1} Zofia Olszowy, Joanna Nowicka, Stanisława Kabiesz-Neniczka, Znaczenie diagnostyczne oznaczania kwasu mrówkowego w zatruciu alkoholem metylowym, Medycyna Sądowa, wczoraj dziś i jutro
2. ↑ Merck: MSDS metanolu (ang.)
3. ↑ Methanol Material Safety Data Sheet, PTI (ang.)
4. ↑ red. K. Janicki: Domowy poradnik medyczny, PZWL, Wa-wa 1990 ISBN 83-200-1175-2

Linki zewnętrzne

• Bogdan Kowalczyk: Zatrucie alkoholem metylowym. Allcore, 2001-02-28. [dostęp 2009-04-13].