informator medyczny

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe (choroba afektywna dwubiegunowa, ChAD, cyklofrenia) – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych. Do rozpoznania zaburzenia afektywnego dwubiegunowego dochodzi wtedy, gdy u pacjenta występuje epizod hipomanii, manii lub epizod afektywny mieszany, a w przeszłości wystąpił chociaż raz jeden z tych epizodów włącznie z epizodem depresji. Jeśli u pacjenta występuje powtórnie epizod depresji bez wystąpienia manii, hipomanii bądź epizodu mieszanego, rozpoznaje się zaburzenie afektywne jednobiegunowe (zaburzenie depresyjne nawracające).

Powszechnie na określenie tego zaburzenia używa się nazwy choroby maniakalno-depresyjnej, jednak do rozpoznania tego zaburzenia dochodzi również, gdy powtórnie występuje epizod hipomanii lub manii bez objawów depresyjnych. W rozpoznaniu należy określić aktualnie trwający epizod choroby (np. zaburzenie afektywne dwubiegunowe, obecnie – epizod hipomanii). Ryzyko zachorowania na zaburzenie afektywne dwubiegunowe wynosi 1%, rozpoczyna się zwykle około 20. roku życia i dotyka w takiej samej części mężczyzn i kobiety.

Chorobę afektywną dwubiegunową czasami określa się błędnie jako depresję dwubiegunową.

Etiologia

Teoria monoaminowa, podobnie jak w przypadku zaburzeń depresyjnych, ma również znaczenie podczas występowania epizodu maniakalnego. Uważa się, że podczas epizodu manii dochodzi do podwyższenia poziomu noradrenaliny i serotoniny w mózgu – przeciwnie do tego, co ma miejsce w epizodzie depresji. W badaniach przeprowadzonych na bliźniętach stwierdza się większe znaczenie czynnika genetycznego niż w przypadku zaburzenia depresyjnego nawracającego. U dużej części chorych stwierdza się rodzinne występowanie tego zaburzenia. Zgodność występowania zaburzenia wśród bliźniąt monozygotycznych (jednojajowych) wynosi od 65 do 75%, u bliźniąt dwuzygotycznych (dwujajowych) 14%. Wystąpienie pierwszego epizodu manii może być spowodowane ważnym bądź stresującym wydarzeniem życiowym; istnieje ryzyko wystąpienia epizodu maniakalnego we wczesnym okresie poporodowym. Nie stwierdza się jednak żadnych cech osobowości, które wiązałyby się z występowaniem zaburzenia afektywnego dwubiegunowego.

Objawy

Epizody maniakalne charakteryzują się występowaniem następujących objawów:

• często brak wglądu w chorobę
• gonitwa myśli (71% chorych)
• halucynacje i/lub urojenia (w przypadku zaburzenia z objawami psychotycznymi)
• odhamowanie seksualne (57% chorych)
• podniecenie psychoruchowe (87% chorych)
• przymus mówienia (98% chorych)
• trudności w koncentracji
• zawyżona samoocena
• zmniejszenie krytycyzmu (podejmowanie lekkomyślnych działań)
• zmniejszona potrzeba snu (lub kilkudniowy całkowity brak potrzeby snu, 81% chorych)
• zwiększenie energii

Podczas epizodów depresyjnych mogą występować następujące objawy:

• problemy z koncentracją np może stać się niemożliwe czytanie książek i dłuższych tekstów
• wyraźny spadek tempa wykonywanych czynności
• trudność w podejmowaniu nawet błahych codziennych decyzji
• anhedonia
• obniżenie nastroju
• obniżenie samooceny
• zaburzenia łaknienia (znaczące zwiększenie lub brak apetytu)
• zmniejszenie energii - rezygnacja z dotychczas preferowanych aktywności,
• wycofywanie się z kontaktów społecznych
• problemy ze snem (np. wybudzanie się wczesnym rankiem lub hipersomnia)
• myśli samobójcze
• halucynacje i/lub urojenia (w przypadku zaburzenia z objawami psychotycznymi)

Typy zaburzenia

Wyróżnia się 4 odmiany zaburzenia afektywnego dwubiegunowego^[1]:

• typ I – objawy depresyjne i maniakalne o dużym nasileniu i kilkumiesięcznym czasie trwania (CHAD I)
• typ II – objawy depresji i hipomanii trwające do trzech tygodni (CHAD II)
• rapid cycling – w ciągu roku występują co najmniej cztery różne epizody zaburzeń afektywnych
• ultra rapid cycling - w niektorych publikacjach wystepuję taki typ przebiegu jako wyróżnienie z rapid cycling gdy liczba epizodów jest większa, rzędu kilkunastu. Niektórzy autorzy wyróżniają nawet przebieg ultra-ultra-rapid cycling^[2]
• typ sezonowy – epizody depresji występują w okresie jesienno-zimowym; epizody manii w okresie wiosenno-letnim

Leczenie

W pewnych przypadkach epizody maniakalne w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego wymagają leczenie szpitalnego, są nimi:

• zachowanie pacjenta stanowiące zagrożenie dla niego lub innych osób
• występowanie nasilonych objawów psychotycznych
• agitacja mogąca prowadzić do uszkodzenia ciała, wyczerpania czy odwodnienia
• myśli autodestrukcyjne bądź agresywne w stosunku do innych osób

Leczenie epizodów depresji również może wymagać leczenia szpitalnego w następujących przypadkach:

• występowanie objawów psychotycznych (urojeń i/lub halucynacji)
• myśli lub tendencje samobójcze
• zaniedbywanie własnych potrzeb (głodzenie się, odwodnienie)

Leczenie farmakologiczne

W leczeniu epizodu manii stosuje się leki stabilizujące nastrój (lit) oraz leki przeciwpadaczkowe (kwas walproinowy oraz karbamazepinę). W początkowej fazie leczenie stosuje się leki przeciwpsychotyczne, aby w krótkim czasie zapobiec zaburzeniom zachowania występującym w ostrej manii, oraz benzodiazepiny, pozwalające opanować podniecenie. Po pewnym czasie, gdy zaczną działać leki stabilizujące nastrój, odstawia się leki przeciwpsychotyczne i uspokajające. W badaniach wykazano, że w zapobieganiu nawrotom manii skuteczne są atypowe leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina i klozapina.

Podczas leczenia epizodu depresji należy zachować ostrożność, stosując leki przeciwdepresyjne, ponieważ mogą one u pacjenta wyzwolić epizod manii lub hipomanii, dlatego podczas leczenia antydepresantami niezbędne jest równoczesne podawanie leku stabilizującego nastrój. Lit (stabilizator nastroju) wykazuje pewne właściwości przeciwdepresyjne, jak również olanzapina (lek przeciwpsychotyczny) i lamotrygina (lek przeciwpadaczkowy).

W zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym z częstą zmianą faz najskuteczniejsza jest wg niektórych autorów karbamazepina^[3]. W standardach zalecanych w Polsce zalecane są pochodne kwasu walproinowego w monoterapii lub w połaczeniu z węglanem litu^[4].

Terapia elektrowstrząsowa

Zastosowanie elektrowstrząsów w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym może wyzwolić epizod manii, jednak stosuje się je w leczeniu przeciwmaniakalnym, a ich skuteczność jest wyższa od litu. Około 80% chorych po zastosowaniu elektrowstrząsów uzyskuje znaczną poprawę.

Przebieg choroby i rokowanie

U 90% pacjentów, u których wystąpiły epizody manii, pojawiają się kolejne epizody zaburzeń nastroju. Częstość epizodów jest różna w zależności od chorych, przeciętnie występują 4 epizody w ciągu 10 lat. Zaburzenie afektywne dwubiegunowe z częstą zmianą faz występuje u 5-15% chorych. Od 10 do 15% chorych popełnia samobójstwo.

Zobacz też

• cyklotymia

Przypisy

1. ↑ Stanisław Porczyk: Choroba afektywna dwubiegunowa, ChAD – podstawowe informacje. 14.06.2005.
2. ↑ Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria.. T. 2. Wrocław: Urban & Parner, 2003, s. 384. ISBN 83-87944-72-6. 
3. ↑ Alasdair D. Cameron: Psychiatria. Wyd. II. Wrocław: Urban & Partner, 2005, s. 122, seria: Crash Course. ISBN 978-83-8958-176-1. 
4. ↑ Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria.. T. 2. Wrocław: Urban & Parner, 2003. ISBN 83-87944-72-6. 

Bibliografia

1. Alasdair D. Cameron: Psychiatria. Wyd. II. Wrocław: Urban & Partner, 2005, ss. 7, 12-15, 117-118, 121-123, seria: Crash Course. ISBN 978-83-8958-176-1. 

Linki zewnętrzne

Forum poświęcone zaburzeniom afektywnym dwubiegunowym