informator medyczny

Reakcja Jarischa-Herxheimera (reakcja Herxheimera, reakcja Łukasiewicza-Jarischa-Herxheimera lub Herx) – zachodzi, kiedy z zabitych antybiotykiem bakterii (najczęściej z krętków) zostaje wydzielona toksyna.

Toksyna jest stopniowo wydalana przez wątrobę lub nerki, a objawy reakcji Herxheimera pojawiają się, gdy te narządy nie nadążają z wydalaniem toksyny. Objawami reakcji Herxheimera może być gorączka, bóle głowy, dreszcze, bóle mięśniowe i kostne, świąd, nudności i wymioty oraz wysypki skórne. W reakcji Herxheimera wykazano wzrost CRP, Tumor Necrosis Factor, Interleukiny-6 i Interleukiny-8.

Reakcja Jarischa-Herxheimera pojawia się w leczeniu kiły (następuje szybko w ciągu 60-90 minut po podaniu antybiotyku), duru powrotnego, leptospirozy, brucelozy, boreliozy (rozwija się zwykle po kilku dniach leczenia i jest bardzo rozciągnięta w czasie), duru brzusznego, wąglika, choroby Whipple'a, gorączki Q, włośnicy, trądu i gruźlicy. Wydaje się, że może także występować w leczeniu chlamydii i lejszmaniozy, choć tu dowody na jej istnienie są słabsze.

Reakcja Jarischa-Herxheimera szczególnie szybko i dramatycznie przebiega u chorych na kiłę i charakteryzuje się najczęściej:

• gorączką do 40° Celsjusza
• dreszczami
• przejściowym nasileniem się zmian kiłowych
• obfitymi potami
• spadkiem ciśnienia tętniczego krwi
• sinicą

Reakcja ta w przypadku kiły nie trwa zazwyczaj dłużej niż 24 godziny i jest na ogół niegroźna. Do rzadkich powikłań należą:

• drgawki i porażenia u chorych z kiłą układu nerwowego
• skurcze a czasem przedwczesny poród u ciężarnych

Wystąpienie reakcji Jarischa-Herxheimera u pacjentów z nierozpoznaną kiłą lub inną chorobą powodującą reakcje Herxheimera, a leczonych antybiotykiem z innego powodu częstokroć prowadzi do błędnego rozpoznania objawów ubocznych antybiotyku lub uczulenia – tak więc wystąpienie wymienionych wyżej objawów jest wskazaniem do diagnostyki w kierunku wyżej wymienionych chorób.

Zobacz też

• zespół Hoigné

Bibliografia

• The Merck Manual. Podręcznik diagnostyki i terapii (Wrocław 2001) ISBN 83-87944-42-4
• Interna Harrisona t.2 (Lublin 2001) ISBN 83-88063-41-3
• Vademecum lekarza praktyka (Warszawa 2001) ISBN 83-200-2389-0