informator medyczny

Rak wątrobowokomórkowy (pierwotny rak wątroby; ang. hepatocellular carcinoma; HCC) – nowotwór złośliwy wątroby wywodzący się z hepatocytów.

Epidemiologia

Największa zachorowalność jest notowana w Azji Południowo-Wschodniej. Jest tam najczęstszym nowotworem złośliwym u mężczyzn. 3 razy częściej chorują mężczyźni niż kobiety. Szczyt zachorowań w Afryce i Azji przypada na 30.-40. rok życia, a w Europie i w USA na 50.-60. rok życia.

Czynniki ryzyka

Najważniejszym podłożem do rozwoju raka wątrobowokomórkowego (a także marskości wątroby) są przewlekłe zapalenie wątroby typu B i C ^[1].

Inne czynniki ryzyka rozwoju raka wątrobokomórkowego:

• marskość wątroby
• hemochromatoza
• pierwotna marskość żółciowa wątroby
• zespół Budda-Chiariego
• spożywanie żywności zakażonej aflatoksyną
• długotrwała terapia androgenami
• doustne środki antykoncepcyjne
• nadużywanie napojów alkoholowych
• palenie tytoniu
• niedobór α1-antytrypsyny
• schistosomatoza i zakażenia przywrą chińską
• niedobór enzymu Plk4
• polimorfizm genu EGF^[2]

Jednoczesne występowanie dwóch lub więcej czynników ryzyka zwiększa zagrożenie rozwojem tego nowotworu niż gdy każdy występuje z osobna.

Obraz kliniczny

• powiększenie wątroby
• słyszalny szmer nad wątrobą w związku z bogatym unaczynieniem guza
• wodobrzusze
• objawy niespecyficzne, takie jak:
  • bóle brzucha
  • utrata masy ciała
  • złe samopoczucie i osłabienie
  • uczucie pełności w nadbrzuszu
  • brak apetytu
• obrzęki kończyn dolnych
• żółtaczka
• gorączka
• krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego
• nagły wzrost poziomu fosfatazy alkalicznej u osoby chorej na marskość wątroby

Rozpoznanie

Stawia się na podstawie:

• charakterystycznego wyniku USG – zmiana ogniskowa u chorego z marskością wątroby
• podwyższenia stężenia α-fetoproteiny
• TK lub MRI wątroby
• badania histologicznego – rozpoznanie ostateczne

• Histologiczny obraz raka wątrobowokomórkowego u pacjenta z marskością wątroby spowodowaną infekcją HCV.

• Histologiczny obraz raka wątrobowokomórkowego u pacjenta z marskością wątroby spowodowaną infekcją HCV (zdjęcie w wyższej rozdzielczości).

Badanie pomocnicze

• badania laboratoryjne:
  • znaczne zwiększenie poziomu fosfatazy alkalicznej w stosunku do stopnia podwyższenia poziomu transaminaz
• scyntygrafia wątroby, która wykazuje ubytki gromadzenia znacznika
• angiografia (obecność dobrze unaczynionego guza)
• biopsja cienkoigłowa wątroby – rzadko wykonywana (u chorych u których leczenie operacyjne jest przeciwwskazane; możliwość implantacji komórek nowotworowych – powstawanie jatrogennych przerzutów)

Leczenie

• w przypadku zmiany ograniczonej do 1 płata wątroby – jego wycięcie
• w przypadku zmian bardziej zaawansowanych, jednakże w przypadku braku zajęcia dużych naczyń – przeszczepienie wątroby
• chemioterapia jest nieskuteczna
• radioterapia → W siepniowym numerze Cancer (08/2006) opublikowano badanie, w którym wykazano, że zastosowanie terapii przy użyciu strumienia protonów może przynieść korzyści u szerokiej grupy pacjentów z rakiem wątrobowokomórkowym pozbawionych innych opcji terapeutycznych. Leczenie to cechowało się wysokim odsetkiem odpowiedzi na leczenie (81%) i dobrą kontrolą ogniska pierwotnego (u 93%), również u pacjentów z wieloma chorobami współistniejącymi takimi jak marskość wątroby, niewydolność nerek, ciężka niewydolność serca. [radiolog.pl]

W przypadku, kiedy marskość wątroby uniemożliwia leczenie operacyjne, stosuje się inne możliwości terapeutyczne:

• wstrzykiwanie alkoholu do guza – jedynym warunkiem jest wielkość guza (< 5 cm). Zabieg przeprowadza się kilkukrotnie, a wyniki są porównywalne do leczenia operacyjnego.
• kriochirurgia
• termoablacja

Rokowanie

Średni czas przeżycia od momentu rozpoznania wynosi 6 miesięcy. W przypadku zmiany ograniczonej do 1 płata 5-letnie przeżycie osiąga 10 proc. chorych. 5-letnia przeżywalność po resekcji wątroby wynosi ok. 25 proc., a po przeszczepie ok. 80 proc.

Profilaktyka

Wszyscy chorzy z marskością wątroby lub przewlekłym zakażeniem wirusem HBV powinni poddawać się rutynowym kontrolom (badaniom przesiewowym) w celu wczesnego rozpoznania ewentualnych zmian o charakterze nowotworowym. Należy wykonywać USG jamy brzusznej i oznaczenie poziomu AFP co 6 miesięcy.

Zastosowanie przyczynowego leczenia przeciwwirusowego w przewlekłym zapaleniu wątroby typu B (HBV) ze skuteczną kontrolą wiremii znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia HCC. Wirus HBV jest jednym z najsilniejszych onkogenów, zajmując drugie miejsce zaraz po paleniu tytoniu, jako przyczyna zachorowań na raka.

Przypisy

1. ↑ JF. Perz, GL. Armstrong, LA. Farrington, YJ. Hutin i inni. The contributions of hepatitis B virus and hepatitis C virus infections to cirrhosis and primary liver cancer worldwide.. „J Hepatol”. 45 (4), ss. 529-38, Oct 2006. doi:10.1016/j.jhep.2006.05.013. PMID 16879891. 
2. ↑ KK. Tanabe, A. Lemoine, DM. Finkelstein, H. Kawasaki i inni. Epidermal growth factor gene functional polymorphism and the risk of hepatocellular carcinoma in patients with cirrhosis.. „JAMA”. 299 (1), ss. 53-60, Jan 2008. doi:10.1001/jama.2007.65. PMID 18167406. 

Bibliografia

1. "Choroby wewnętrzne" pod red. prof. dr hab. Andrzeja Szczeklika, tom 1, str. 969-971 ISBN 83-7430-031-0
2. "Medycyna wewnętrzna" Gerd Herold i współautorzy, str. 664-665 ISBN 83-200-3322-5