informator medyczny

Rak trzustki (łac. carcinoma pancreatis, ang. pancreatic cancer) – złośliwy nowotwór części zewnątrzwydzielniczej trzustki.

Epidemiologia

Obserwuje się tendencję wzrostową częstości i umieralności z powodu raka trzustki. Roczna zachorowalność wynosi 10:100 000. Rak trzustki częstszy jest u mężczyzn niż u kobiet i u rasy czarnej niż u rasy białej. Zajmuje 3 miejsce wśród nowotworów przewodu pokarmowego i stanowi około 3% wszystkich nowotworów złośliwych.

Szczyt zachorowań przypada na 60–80 rok życia. U 80% chorych z rakiem trzustki występuje cukrzyca.

Czynniki ryzyka

Czynnikami ryzyka zachorowania na raka trzustki są^[1]:

• Palenie papierosów
• Przewlekłe zapalenie trzustki (powiązane z rakiem, ale nie wiadomo, czy jest czynnikiem sprawczym)
• Cukrzyca
• Infekcja Helicobacter pylori
• Pochodzenie afro-amerykańskie^[2]
• Wysoki udział mięsa w diecie^[3]
• Otyłość^[1]
• Płeć męska
• Rak trzustki u krewnych pierwszego stopnia w wywiadzie. Geny odpowiedzialne za zwiększenie ryzyka nie zostały zidentyfikowane. Rak trzustki został powiązany z następującymi zespołami; dziedziczonym autosomalnie recesywnie zespołem ataksja-teleangiektazja i autosomalnie dominująco dziedziczonymi mutacjami genu BRCA2, zespołem Peutza-Jeghersa z powodu mutacji w antyonkogenie STK11, dziedzicznym niepolipowatym rakiem okrężnicy (zespół Lyncha), rodzinną polipowatością gruczolakowatą, zespołem czerniak-rak trzustki (FAMMM-PC) z powodu mutacji w antyonkogenie CDKN2A^[4][5].
• zapalenie dziąseł lub zapalenie przyzębia^[6].

Alkohol

Nie wykazano, aby spożywanie alkoholu zwiększało ryzyko raka trzustki^[7][8][9].

Lokalizacja

• głowa trzustki (60-70%)
• trzon trzustki (15-20%)
• ogon trzustki (5%)
• cały gruczoł (20%).

Objawy i przebieg

Objawy w raku trzustki są późne, niecharakterystyczne, jak w przewlekłym zapaleniu trzustki:

• Bardzo silny, tępy ból w nadbrzuszu i plecach (ból jest zwykle pierwszym objawem, jednak gdy się pojawia, nowotwór jest już poza możliwością leczenia)
• Żółtaczka^[10] zaporowa (gdy rak nacieka głowę trzustki – wczesny objaw [25%])
• Powiększenie wątroby
• Półpasiec rzekomy
• Złe samopoczucie, depresja. Mechanizm odpowiadający za rozwój depresji nie jest znany^[11].
• Utrata masy ciała^[10], kacheksja
• Patologiczna nietolerancja glukozy lub cukrzyca
• Utrata łaknienia, nudności, wymioty
• objaw Trousseau, wędrujące zakrzepowe zapalenie żył (thrombophlebitis migrans)
• Objaw Courvoisiera (w przypadku zamknięcia przez guz przewodu żółciowego wspólnego)
• Próg Blumera
• Biegunka
• Guz wyczuwalny przez powłoki brzuszne
• wodobrzusze.

Leczenie

Leczenie operacyjne

• dystalna pankreatektomia
• operacja Whipple'a (częściowa pankreatoduodenektomia)
• całkowita resekcja trzustki.

Wyniki częściowej i całkowitej resekcji są podobne, dlatego resekcja Whipple'a jest metodą z wyboru.

Leczenie paliatywne

• endoskopowy drenaż przewodu żółciowego wspólnego
• zespolenie żółciowo-pokarmowe
• blokada zwoju trzewnego
• radioterapia
• chemioterapia (gemcytabina)
• przy licznych przerzutach do wątroby – przeszczep tego narządu (szacuje się, iż przedłuża oczekiwany czas przeżycia pacjenta o co najmniej 5 lat); w Polsce procedura niedostępna dla chorych

Rozpoznanie

• USG
• zdjęcia rentgenowskie i/lub tomografia komputerowa żołądka i dwunastnicy
• BAC pod kontrolą USG
• MRI
• ERCP (endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna)
• badanie cytologiczne wydzieliny trzustki
• pankreatoskopia + biopsja celowana
• ultrasonografia laparoskopowa
• ultrasonografia endoskopowa (EUS)
• oznaczanie markerów nowotworowych CA 19-9 i CA 50 (wznowy)
• najwięcej trafnych rozpoznań (85-90%): USG+TK+ERCP

Rokowanie

• gorsze w raku naciekającym trzon i ogon trzustki – nie wywołują cholestazy i dłużej pozostają nieme
• 10-20% chorych kwalifikuje się do leczenia operacyjnego
• duża śmiertelność okołooperacyjna (10-30%)
• w chwili rozpoznania 70-90% chorych ma przerzuty do węzłów chłonnych
• średnie 5-letnie przeżycie wynosi 2%, 0% po operacji paliatywnej, 5% po resekcji i 30% po resekcji w okresie IA

Całkowite remisje są rzadkie^[12].

Klasyfikacja TNM wg AJCC, 2002

T- guz pierwotny

N- zajęcie regionalnych węzłów chłonnych

M- przerzuty odległe

Przypisy

1. ↑ ^{1,0 1,1} ACS :: What Are the Risk Factors for Cancer of the Pancreas?. [dostęp 2010-11-20].
2. ↑ What You Need To Know About Cancer of the Pancreas – National Cancer Institute. [dostęp 2007-12-22].
3. ↑ Red Meat May Be Linked to Pancreatic Cancer. W: Journal of the National Cancer Institute [on-line]. 2005-10-05. [dostęp 2008-03-05].
4. ↑ Efthimiou E, Crnogorac-Jurcevic T, Lemoine NR, Brentnall TA. Inherited predisposition to pancreatic cancer. „Gut”. 2 (48), ss. 143-7, luty 2001. PMID 11156628. 
5. ↑ Michaud DS, Joshipura K, Giovannucci E, Fuchs CS. A prospective study of periodontal disease and pancreatic cancer in US male health professionals.. „J Natl Cancer Inst”. Jan 17;99. 2, ss. 171-5, 2007. doi:10.1093/jnci/djk021. PMID 17228001. 
6. ↑ Michaud DS, Joshipura K., Giovannucci E., Fuchs CS. A prospective study of periodontal disease and pancreatic cancer in US male health professionals. „J Natl Cancer Inst”. 99. 2, ss. 171-5, 2007. doi:10.1093/jnci/djk021. PMID 17228001. 
7. ↑ 85 – Carcinoma of the Pancreas. W: Abeloff's clinical oncology. Philadelphia: Churchill Livingstone/Elsevier, 2008. ISBN 978-0-443-06695-5. 
8. ↑ PJ. Villeneuve, KC. Johnson, AJ. Hanley, Y. Mao. Alcohol, tobacco and coffee consumption and the risk of pancreatic cancer: results from the Canadian Enhanced Surveillance System case-control project. Canadian Cancer Registries Epidemiology Research Group.. „Eur J Cancer Prev”. 9 (1), ss. 49–58, Feb 2000. PMID 10777010. 
9. ↑ DS. Michaud, E. Giovannucci, WC. Willett, GA. Colditz i inni. Coffee and alcohol consumption and the risk of pancreatic cancer in two prospective United States cohorts.. „Cancer Epidemiol Biomarkers Prev”. 10 (5), ss. 429–37, May 2001. PMID 11352851. 
10. ↑ ^{10,0 10,1} KE. Bakkevold, B. Arnesjø, B. Kambestad. Carcinoma of the pancreas and papilla of Vater: presenting symptoms, signs, and diagnosis related to stage and tumour site. A prospective multicentre trial in 472 patients. Norwegian Pancreatic Cancer Trial.. „Scand J Gastroenterol”. 27 (4), ss. 317–25, Apr 1992. PMID 1589710. 
11. ↑ CP. Carney, L. Jones, RF. Woolson, R. Noyes i inni. Relationship between depression and pancreatic cancer in the general population.. „Psychosom Med”. 65 (5). Ss. 884–8. PMID 14508036. 
12. ↑ P. Ghaneh, E. Costello, JP. Neoptolemos. Biology and management of pancreatic cancer.. „Gut”. 56 (8), ss. 1134–52, Aug 2007. doi:10.1136/gut.2006.103333. PMID 17625148. 

Bibliografia

• V. Kumar, R. Cotrani, S. Robbins: Robbins patologia. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2005. ISBN 978-83-89581-92-1. 

• Włodzimierz Januszewicz, Franciszek Kokot (red.): Interna.. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006. ISBN 83-200-3249-0. 

• Gerd. Herold: Medycyna wewnętrzna : repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2005. ISBN 83-200-3380-2. 

Linki zewnętrzne

• Artykuł z eMedicine (ang.)