informator medyczny

Pokwitanie, dojrzewanie płciowe (łac. pubertas)– okres procesu dojrzewania u człowieka, trwający ok. 4-5 lat, w którym następuje rozwój drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych. Zachodzi przeciętnie w 11-16 roku życia, przy czym u dziewcząt nieco wcześniej niż u chłopców. Nie ma jednak określonego wieku dla pokwitania. Średnio zaczyna się to w wieku 9-14 lat jednak medycyna potwierdza przypadki, w których "objawy" pokwitania występowały na początku wieku szkolnego.

Początki dojrzewania

W okresie tzw. wczesnej fazy dojrzewania (między 10 -14 rokiem życia), dokonują się znaczne zmiany w wyglądzie dziecka, w jego potrzebach, zainteresowaniach, konfliktach, zmienia się jego sposób widzenia świata. Dziecko zaczyna rosnąć, pojawiają się trzeciorzędowe cechy płciowe, zmienia się barwa głosu, cera, sposób poruszania się i gestykulacji. Pokwitanie jest ściśle związane z wiekiem kostnym – jego rozpoczęcie można poznać po pojawieniu się trzeszczki kciuka. Pierwsza miesiączka bądź polucja występują w wieku kostnym 13-14 lat.

Proces dojrzewania jest tokiem bardzo indywidualnym. Niektóre cechy i oznaki dojrzałości mogą się pojawiać w innym czasie niż u rówieśników, jak i sam proces może rozpocząć się w diametralnie innym czasie. Zdarzają się przypadki, że w jednej klasie u niektórych dzieci proces dojrzewania jest bardzo zaawansowany i tacy, którzy nie zaczęli jeszcze dojrzewać. To stwarza nowe problemy i podziały w klasie.

Wiek wystąpienia pierwszej miesiączki zależy zarówno od komponentu genetycznego (około 50% udziału) jak również czynników środowiskowych takich jak odżywianie. Menstruacja pojawia się prędzej u dzieci cięższych niż lżejszych. ^{[1] [2]}

Pokwitanie cechują

U dziewcząt

• produkcja estrogenów i progesteronu w jajnikach – pierwszym hormonem jest estriol, występujący już u 10-letnich dziewczynek;
• powiększenie zewnętrznych narządów płciowych;
• telarche – dojrzewanie gruczołów sutkowych;
• pubarche – owłosienie łonowe (zazwyczaj ok. 2 lat po rozpoczęciu rozwoju sutków), pojawia się również owłosienie pachowe;
• menarche – pierwsza miesiączka, jednak pierwsze cykle są zazwyczaj bezowulacyjne;
• pokwitaniowy skok wzrostu.

U chłopców

• rozpoczęcie spermatogenezy i produkcji testosteronu w jądrach;
• powiększenie penisa, moszny i jąder;
• pojawienie się guzków piersiowych (ginekomastia);
• owłosienie łonowe i pachowe, później również owłosienie twarzy (często również na nogach, rękach, brzuchu i klatce piersiowej);
• wzrost masy mięśniowej (zwłaszcza w okolicach obręczy barkowej) i siły fizycznej;
• pojawiają się polucje – nocne wytryski nasienia, często związane ze snami o tematyce erotycznej;
• gwałtowny skok wzrostu;
• mutacja głosu.

W okresie pokwitania następuje zwiększenie pulsacyjnego wydzielania GnRH, prowadzące do zwiększonego wydzielania LH i FSH i w efekcie do zwiększenia wydzielania sterydów płciowych.

Fazy dojrzewania płciowego

Dojrzewanie płciowe opóźnione

Zaburzenie rozwojowe polegające na występowaniu charakterystycznego owłosienia oraz trzeciorzędowych cech płciowych dwu lub trzy letnim późnieniem w porównaniu z przeciętną populacją. Przyczyną opóźnionego dojrzewania płciowego mogą być, uwarunkowania genetyczne bądź chorobowe lub przyjmowanie leków. W przypadku dziewcząt podstawowym symptomem jest brak miesiączki po 16 roku życia, natomiast u chłopców niewystępowanie nocnych wytrysków nasienia po 16-17 roku życia.

Dojrzewanie płciowe przedwczesne

Zaburzenie rozwojowe, polegające na występowaniu charakterystycznego typu owłosienia oraz trzeciorzędowych cech płciowych przed upływem 9 roku życia u dziewcząt oraz 10 u chłopców. Może być ono uwarunkowane genetycznie, hormonalnie albo lekami.

Zobacz też

• Skala Tannera
• dojrzewanie
• młodzież

Przypisy

1. ↑ Thirty new loci for age at menarche identified by a meta-analysis of genome-wide association studies
2. ↑ Otyłość ma związek z wcześniejszym dojrzewaniem płciowym