informator medyczny

Nerw błędny, nerw X (łac. nervus vagus) – najdłuższy z nerwów czaszkowych, jest nerwem mieszanym, prowadzi włókna czuciowe, ruchowe i przywspółczulne. Należy do autonomicznego układu nerwowego (AUN) o charakterze przywspółczulnym (parasympatycznym), podobnie jak okoruchowy i twarzowy.

Zwoje i jądra

• Zwoje i jądra czuciowe - zwój górny nerwu błędnego (łac. ganglion superius n. vagi) położony w odcinku bocznym otworu żyły szyjnej (łac. foramen jugulare); zwój dolny nerwu błędnego (łac. ganglion inferius n. vagi) położony poniżej, przed wyrostkami poprzecznymi kręgów C1 i C2. Włókna dośrodkowe z tych jąder wchodzą przez bruzdę boczno-tylną do rdzenia przedłużonego, dochodzą pasmem samotnym do jądra pasma samotnego (łac. nucleus tractus solitarii), a także do jego górnego przedłużenia - jądra pasma rdzeniowego nerwu trójdzielnego (łac. nucleus tractus spinalis n. trigemini).
• Jądro ruchowe - jądro dwuznaczne, położone do tyłu od oliwki; włókna ruchowe wychodzą z rdzenia przedłużonego przez bruzdę boczno-tylną.
• Jądro przywspółczulne - jądro grzbietowe nerwu błędnego (łac. Nucleus dorsalis n. vagi); włókna parasympatyczne wychodzą z rdzenia przedłużonego wraz z jądrami ruchowymi przez bruzdę boczno-tylną.

Obszar unerwienia

Nerw błędny zaopatruje:

• ruchowo
  • mięśnie podniebienia
  • mięśnie gardła
  • wszystkie mięśnie krtani,
• czuciowo
  • oponę twardą tylnego dołu czaszki (opony mózgowo-rdzeniowe)
  • tylny odcinek zewnętrznej powierzchni błony bębenkowej
  • skórę ściany tylnej i dolnej przewodu słuchowego zewnętrznego
  • przylegającą część małżowiny usznej
  • krtań,
• parasympatycznie – wszystkie narządy klatki piersiowej (tchawica, oskrzela, opłucna, splot aortalny, przełyk, serce, osierdzie) i jamy brzusznej (żołądek oraz za pośrednictwem splotu trzewnego: trzustka, śledziona, wątroba, jelito cienkie, początkowy odcinek jelita grubego, nerki i nadnercza)

Przebieg

Wyróżnia się 4 części (odcinki) nerwu:

• głowowa
• szyjna
• piersiowa
• brzuszna

Odchodzi od rdzenia przedłużonego za pośrednictwem kilku korzonków. Opuszcza czaszkę przez tylną, czyli boczną część otworu szyjnego w czaszce (foramen jugulare pars major). W obrębie tego otworu część czuciowa nerwu tworzy niewielki zwój górny, a po wyjściu z otworu drugi, większy zwój dolny.

Po wyjściu z otworu żyły szyjnej nerw błędny biegnie pomiędzy tętnicą szyjną wspólną, a żyłą szyjną wewnętrzną we wspólnej pochewce powięziowej tworząc powrózek naczyniowo-nerwowy szyi. Z szyi przechodzi do śródpiersia górnego (warstwa nerwowa), a następnie tylnego, przy czym nerw błędny lewy krzyżuje się od przodu z łukiem aorty, przebiegając między tętnicą szyjną wspólną lewą i tętnicą podobojczykową lewą; prawy – przechodzi między tętnicą podobojczykową prawą i żyłą podobojczykową prawą. Dalej biegną za korzeniem płuca, po czym dochodzą do przełyku (n. błędny lewy po stronie przedniej, prawy - tylnej; ma to związek ze skręceniem się trzewi w okresie życia płodowego), gdzie tworzą splot przełykowy, plexus esophageus s. oesophageus, którego część przednia utworzona jest głównie z gałązek nerwu lewego, a część tylna, zwykle większa, z gałązek nerwu prawego. Nerwy błędne tworzą dwa pnie. Prawy pień błędny znajduje się na tylnej części przełyku, natomiast lewy na przedniej. Po przejściu do jamy brzusznej pnie błędne rozgałęziają się w ścianie żołądka, oddając gałęzie żołądkowe przednie i tylne (łac. rami gastrici anteriores et posteriores). Na przebiegu nerwu błędnego rozróżniamy część głowową, szyjną, piersiową i brzuszną.

Gałęzie

W części głowowej:

• G. oponowa (łac. r. meningeus)
• G. uszna (łac. r. auricularis)

W części szyjnej:

• Gg gardłowe (łac. rami pharyngei)
• Nerw krtaniowy górny (łac. n. laryngeus superior)
• Gg sercowe szyjne górne (łac. rami cardiaci cervicales superiores s. rr cardiaci superiores)
• Nerw krtaniowy wsteczny (łac. n. laryngeus recurrens) przechodzący w Nerw krtaniowy dolny (łac. n. laryngeus inferior)

W części piersiowej:

• Gg sercowe piersiowe (łac. rr cardiaci thoracici) (współtworzą splot sercowy)
• Gg tchawicze dolne (łac. rr tracheales inferiores)
• Gg oskrzelowe przednie i tylne (łac. rr bronchiales anteriores et posteriores) (współtworzą splot płucny przedni i tylny
• Gg przełykowe (łac. rr esophageales s. oesophageales) (tworzą splot przełykowy)
• Gg śródpiersiowe (łac. rr mediastinales) (współtworzą splot aortowy piersiowy, unerwiają opłucną śródpiersiową)
• Gg osierdziowe (łac. rr pericardiaci)

W części brzusznej: Tworzą się pnie błędne (łac. trunci vagales).

Bibliografia

• Adam Krechowiecki, Florian Czerwiński: Zarys anatomii człowieka. Szczecin: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2004. ISBN 83-200-3362-4.