Powiązane leki
(opisy)

Proxeed Plus

Castagnus (Agni casti fructus extractum siccum)

Neofemin PMS

Vagisan

Progesteronum (Progesteronum)

Ali-Family

Tran z olejem wiesiołkowym

L-Arginina

Bio-Omega 3 Natural

Antotalgin Natural (Natrii docusas, Calendula officinalis)

Tagi

natural planowac rodzina cykl plodnosc naturalny family planning kobieta termiczny

Fora dyskusyjne

Możliwość zajścia w ciąże (14)

Planowanie rodziny (1)

Nowoczesne metody rozpoznawania płodności - szkolenie (1)

Pierwszy raz (13)

Jaki wpływ ma nadwaga na antykoncepcję hormonalną (43)

jestem w ciąży? (17)

dni niepłodne ??? (3)

Test na płodność (6)

endometrium (7)

Sonda Która z pań stosowała lub stosuje metody naturalne? (49)

Metody naturalne (14)

Czy mamy szanse zostac rodzicami (39)

Czy to jest normalne?! (16)

Badanie płodności u kobiety (8)

dni płodne (2)

Informator Medyczny » Encyklopedia » Naturalne planowanie rodziny

Naturalne planowanie rodziny

Naturalne planowanie rodziny (NPR) – metoda przewidywania okresów płodnych na podstawie znajomości fizjologicznych objawów towarzyszących różnym fazom cyklu miesięcznego. Wiedzę o czasie występowania okresów płodnych można wykorzystać w dwojaki sposób:

  • w rodzinach mających problemy z uzyskaniem potomstwa, podejmując współżycie płciowe w okresie płodnym można zwiększyć prawdopodobieństwo zajścia w ciążę,
  • w rodzinach posiadających potomstwo już w ilości wystarczającej, nie podejmując współżycia w tym czasie, można zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnej ciąży.

Pierwszy sposób, jako prowadzący do poczęcia, jest akceptowany przez Kościół katolicki oraz przez WHO, widzącą w tej metodzie najtańszy sposób walki z bezpłodnością.

Sposobowi drugiemu, jako metodzie antykoncepcji, dały "zielone światło" ustalenia II Soboru watykańskiego (1962-1968)[1] wkrótce potem rozwinięte w encyklice papieża Pawła VI Humanae vitae. W związku ze zmianą przez WHO definicji antykoncepcji zmieniono nazwę naturalne metody antykoncepcji na naturalne planowanie rodziny. Metody naturalne wybierają przede wszystkim osoby, których światopogląd i przekonania religijne nie pozwalają na stosowanie sztucznych środków antykoncepcyjnych. Zwłaszcza dla najbiedniejszych mieszkańców III świata, często są one jedynym dostępnym sposobem przeciwdziałania nadmiernej dzietności. Zbyt niski dochód nie pozwala tam na zakup sztucznych środków antykoncepcyjnych i skorzystanie z porady lekarskiej.


Metody akceptowane jako NPR

  • owulacyjna (Billingsa)
  • objawowo-termiczna
  • termiczna
  • laktacyjna niepłodności poporodowej

Metoda owulacji (Billingsów)

Metoda Billingsów (ocena śluzu szyjkowego) – metoda naturalnego planowania rodziny, często nieuznawana za metodę antykoncepcji, gdyż wymaga wstrzymania się od pożycia w fazie płodnej. Polega na rozpoznaniu początku i końca fazy płodności za pomocą konsystencji i wyglądu śluzu estrogennego (okołoowulacyjnego) i śluzu gestagennego (poowulacyjnego). W czasie poprzedzającym owulację i w jej trakcje śluz jest lepki i rozciągliwy – nazywamy go estrogennym. Bezpośrednio po owulacji śluz jest suchy i gęsty – nazywamy go gestagennym. Abstynencja seksualna w okresie występowania śluzu estrogennego zmniejsza ryzyko ciąży do kilku punktów wskaźnika Pearla.

Metoda objawowo-termiczna

Poszczególne odmiany tej metody, w zależności od autora i kraju, różnią się sposobem prowadzenia kart obserwacji cyklu, innymi liniami pomocniczymi i stosunkowo mało istotnymi różnicami w sformułowaniach kryteriów rozpoznawania faz płodności i niepłodności cyklu.

Metoda termiczna

Metoda ta polega na dokonywaniu codziennych pomiarów temperatury ciała kobiety (pomiar podstawowej temperatury ciała – PTC), rano przez ok. 5 minut przed wstaniem z łóżka o tej samej porze, tym samym termometrem (najlepiej termometrem owulacyjnym), w pochwie, odbycie lub jamie ustnej i zapisywaniu otrzymywanych wyników nanosząc je na wykres.

Metoda laktacyjna niepłodności poporodowej

Metoda stosowana wyłącznie w okresie poporodowym o skuteczności 98%-99,5%[2]. W czasie karmienia piersią dziecko ssąc powoduje pobudzenie wydzielania oksytocyny i prolaktyny. Prolaktyna powoduje wydzielanie mleka oraz hamuje owulację. Aby osiągnąć podaną efektywność muszą być spełnione następujące warunki:

  • dziecko nie ma więcej niż 6 miesięcy
  • nie wystąpiła jeszcze miesiączka
  • dziecko jest karmione wyłącznie piersią czyli:
    • karmienie "na żądanie",
    • nie rzadziej niż co 4 godziny w ciągu dnia i co 6 godzin w ciągu nocy bez dokarmiania dziecka

Wprawdzie po porodzie występuje okresowa bezpłodność, dłużej utrzymująca się przy intensywnym karmieniu piersią, jednak długość tego okresu jest nieprzewidywalna, a nowy cykl zaczyna się zwykle owulacją, nie zaś krwawieniem miesiączkowym[3].


Dziecko – zaplanowanie poczęcia i kontrola

Metody NPR pomagają w zaplanowaniu poczęcia jak i jego odłożeniu. Dwoje ludzi, wiedząc dokładnie kiedy występuje faza płodności, może zaplanować poczęcie dziecka poprzez współżycie w najlepszym do tego momencie. Wiedza na temat metod naturalnych umożliwia rozpoznania z bardzo dużym prawdopodobieństwem stwierdzenie, czy kobieta jest w ciąży już po 20 dniach od zapłodnienia. Fakt poczęcia można sprawdzić, m.in. jeśli po 20 dniach od owulacji utrzymuje się nadal wysoka temperatura (po poczęciu ciałko żółte nie zanika, wobec tego duży poziom progesteronu warunkuje utrzymywanie się temperatury na wysokim poziomie), a partnerzy mogą być prawie pewni, że staną się rodzicami. Pozwala to na kontrolowanie stanu płodu w czasie pierwszych trzech miesięcy ciąży.

W pierwszym trymestrze ciąży, na skutek wysokiego poziomu progesteronu, podstawowa temperatura ciała powinna utrzymywać się na wysokim poziomie. Jeśli zatem kobieta obserwuje gwałtowny spadek temperatury, powinna zgłosić się do lekarza, gdyż w takiej sytuacji istnieje ryzyko poronienia. Szybka interwencja może uratować życie dziecka.


Zalety i wady NPR

Zalety NPR

  • w pewnych odmianach nie wymaga nakładów finansowych,
  • świadczenie usług w zakresie NPR nie wymaga medycznie wykwalifikowanego personelu,
  • poznanie naturalnego rytmu płodności, który ma znaczenie we wczesnej diagnostyce chorób kobiecych,
  • prawidłowe stosowanie metod NPR zwiększa własną wiedzę o funkcjonowaniu ludzkiej płodności,
  • metody nieszkodliwe dla zdrowia,
  • mogą być stosowane zarówno w celu zwiększenia prawdopodobieństwa poczęcia dziecka jak i odłożenia tej decyzji na późniejszy termin,
  • stosowanie metod NPR w związku pociąga za sobą zaangażowanie partnera, współpracę, komunikację i dzielenie odpowiedzialności w związku,
  • pozwalają na określenie czasu poczęcia dziecka jak i terminu porodu (podobnie jak metody nie będące NPR),
  • uczą samodyscypliny zarówno kobiety jak i mężczyzny, co może być przydatne w przypadku konieczności dłuższej abstynencji seksualnej (połóg, choroba),
  • ze względów moralnych NPR jest akceptowana przez wiele kultur i religii, co może mieć wpływ na nieposiadanie obaw o charakterze moralnym przez osoby stosujące NPR.

Wady NPR

  • możliwość błędnego określenia płodności na podstawie objawów fizjologicznych (sekcja "Najczęstsze przyczyny zawodności metod NPR"),
  • możliwość zaburzenia objawów płodności na skutek takich czynników jak np. stres, choroba, zmiana klimatu, przemęczenie, spożycie alkoholu, sen o nietypowej długości itp. co utrudnia ustalenie przebiegu cyklu i wydłuża okres wstrzemięźliwości, a w przypadku stresującego trybu życia, wykonywania pracy zmianowej, zaburzeń senności oraz w przypadku kobiet posiadających z natury nieregularne długości cyklu przeważnie metody NPR nie pozwalają na ustalenie pewnych, niepłodnych dni cyklu[4],
  • trudność w zaakceptowaniu stylu życia zgodnego z NPR, głównie abstynencji seksualnej koniecznej, w zależności od metody, przez 8-18 dni cyklu (według 27% mężczyzn i 8% kobiet jest to najważniejsza trudność podczas stosowaniu NPR[5]),
  • wymaga okresu nauki trwającego przynajmniej przez 3 kolejne cykle i kontaktów z ekspertami od NPR,
  • niezbędna jest zgoda i aktywna współpraca kobiety i mężczyzny (co można traktować także jako zaletę, w zależności od światopoglądu),
  • wymaga samodyscypliny – stosujący muszą regularnie przeprowadzać obserwacje i zapisywać objawy związane ze zmianami śluzu, szyjki, temperatury (czas to 5-10 min. dziennie),
  • w Polsce NPR głównie łączony jest z Kościołem katolickim, stąd członkowie par o odmiennym światopoglądzie mogą negatywnie odczuwać to powiązanie,
  • regularna analiza wydzielin z pochwy w celu określenia jakości śluzu oraz badanie samemu szyjki macicy może rodzić opory natury estetycznej,
  • może ograniczać satysfakcję z życia seksualnego ponieważ wyklucza współżycie w okresie największego pobudzenia seksualnego kobiet następującego w czasie dni płodnych[6] oraz ogranicza spontaniczność życia seksualnego[4].

Mity dotyczące NPR

  • regularność miesiączki – współczesne metody NPR nie opierają się na regularności cyklu. Okresy płodności wyznacza się w nich na podstawie obserwacji objawów, odzwierciedlających aktualny stan hormonów w organizmie, a kobieta z kilkunastodniowym wyprzedzeniem może przewidzieć termin najbliższej miesiączki, nawet jeśli jej cykle są nieregularne,
  • przeważnie trudna do nauczenia i skomplikowana – po maksymalnie 3 miesiącach nauki 93% osób potrafi korzystać samodzielnie z NPR. Badania WHO wykazały, że nawet kobiety nie umiejące pisać i czytać są w stanie nauczyć się poprawnie rozpoznawać swoją płodność.,
  • czasochłonność większa niż 10 minut – NPR potrzebuje poświęcania 5-10 minut dziennie,
  • przeważna uciążliwość – obserwacja śluzu i odczuć w metodzie Billingsa nie wymaga zabiegów medycznych,
  • to Kalendarzyk Małżeński – już w latach 70. XX wieku był on metodą przestarzałą, a sami jej twórcy w latach 30. przestrzegali przed czysto matematycznym jej zastosowaniem[7].
  • nie mogą stosować jej kobiety pracujące na zmiany – przydatne wyniki pomiaru temperatury można uzyskać także wtedy, kiedy temperaturę mierzy się codziennie zawsze o tej samej porze w ciągu dnia albo wieczorem. Należy uprzednio, siedząc lub leżąc, godzinę wypocząć albo mierzyć temperaturę po śnie trwającym przeciętnie około 3 godzin, co zwykle przypada w godzinach popołudniowych, codziennie o tej samej porze, dopóki trwa praca nocą.
  • to metoda tylko dla katolików – jest to metoda określania płodności zalecana nie tylko (choć głównie) przez Kościół katolicki, ale i uznawana przez WHO[8] (ale nie jako metoda antykoncepcji).

Najczęstsze przyczyny zawodności metod NPR

  • Niewiedza
  • Nieprawidłowy instruktaż, bądź jego niezrozumienie,
  • Błędne obserwacje w pierwszej fazie cyklu,
  • "Kalendarzykowe" podejście do metod NPR – zamiast stosowania konkretnej metody, opieranie się jedynie na znajomości poprzednich cykli,
  • Brak konsultacji cykli z instruktorem na początku nauki,
  • Możliwość przeoczenia pojawienia się śluzu po porodzie czyli powrotu płodności,
  • Stosowanie metod NPR podczas okresu silnego stresu, stanów zapalnych przydatków, oraz "szybkiego tempa życia", czy nawet częstych podróży,
  • Nieumiejętność odróżnienia wydzieliny chorobowej od fizjologicznej,
  • Brak zapisu objawów.

Organizacje powołane do promowania NPR

  • Krajowy Zespół Promocji Naturalnego Planowania Rodziny powołany przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej,
  • Europejski Instytut Wychowania Prorodzinnego (Institut European d'Education Familiale – IEEF),
  • Międzynarodowa Federacja Popierania Życia Rodzinnego (IFFLP). Organizacja ta wspiera prace badawcze, ułatwia dzielenie się doświadczeniami w nauczaniu metod NPR, współpracuje z agencjami planowania rodziny i służbą zdrowia,
  • Stowarzyszenie “Liga Małżeństwo Małżeństwu” (w Polsce w 1992 r.),
  • Światowa Organizacja Owulacyjnej Metody Billingsa (WOOMB),
  • Instytut Naturalnej Regulacji Poczęć (Institut für Natürliche Empfängnis – Regelung-INER), obejmujące obszar języka niemieckiego (Niemcy, Austria, Szwajcaria, północne Włochy) (w Polsce w 1993 r.),
  • Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli NPR,
  • Towarzystwo Odpowiedzialnego Rodzicielstwa (TOR).

Stanowisko WHO wobec metod NPR

Światowa Organizacja Zdrowia na temat metod NPR wypowiada się m.in. w książce Naturalne Planowanie Rodziny – zasady świadczenia usług, która została wydana w Genewie w 1988 roku.

Wybrane fragmenty[8]:

  • Termin "naturalne planowanie rodziny" (NPR) jest określeniem używanym do opisania sposobu osiągnięcia lub odłożenia poczęcia opartego na obserwacji występujących w sposób naturalny oznak i objawów faz płodności i niepłodności w czasie cyklu miesiączkowego. Ludzie stosujący NPR dla odłożenia lub uniknięcia poczęcia dziecka powstrzymują się od współżycia w potencjalnie płodnych dniach. Tym, którzy chcą osiągnąć poczęcie dziecka, NPR pomaga określić fazę płodności i przez to zwiększa prawdopodobieństwo poczęcia dziecka.
  • Z punktu widzenia technik wyróżniamy metodę tylko temperaturową, objawową (Billingsów), objawowo-termiczną i kalendarzową (Ogino-Knausa). Należy przy tym zauważyć, że NPR nie jest metodą antykoncepcji, ale raczej sposobem określenia fazy płodności. Powściągliwość seksualna w tym czasie jest sposobem zapobiegania poczęciu. Tymi metodami zainteresowani są ci ludzie, którzy z jakichkolwiek powodów nie chcą używać mechanicznych lub farmakologicznych środków antykoncepcyjnych.
  • Metody naturalnego planowania rodziny także mają wskaźnik zawodności metody między 1% a 5%, w zależności od stosowanej metod.
  • Matki karmiące i kobiety z nieregularnymi cyklami (np. w okresie premenopauzy lub po zaprzestaniu przyjmowania pigułki antykoncepcyjnej) są także w stanie nauczyć się i stosować współczesne metody, które w przeciwieństwie do metody kalendarzowej nie zależą od regularności cyklu.

Ponadto WHO określa w powyższym dokumencie wady i zalety NPR, które pokrywają się z ww., określa, iż szanse skutecznego stosowania NPR przez partnerów wzrastają, im mocniejsza jest motywacja i im lepsze jest wzajemne zrozumienie i komunikacja w związku, oraz stwierdza, że poziom wykształcenia nie ma znaczenia dla możliwości nauczenia się metody naturalnej, czy wskazuje, że 93% kobiet w badanych 5 krajach reprezentujących szeroki zakres poziomów socjalnych, ekonomicznych i wykształcenia było w stanie prawidłowo określić fazy płodności i niepłodności w swoim pierwszym cyklu według metody owulacyjnej.


NPR a religia

Stary Testament

W Starym Testamencie można dostrzec analogię do metod NPR. Bóg uregulował wiele kwestii życia publicznego i prywatnego Izraela, w tym kontaktu między kobietą a mężczyzną. Mężczyzna nie mógł zbliżać się do kobiety przez okres krwawienia (to ok. 5-7 dni), jak i po nim przez kolejne 7 dni (wymóg oczyszczenia). Ponadto zauważyć należy, że Bóg błogosławił Izraelowi przez co obiecał Abrahamowi, a następnie jego synom potomstwo niczym gwiazdy na niebie (Rdz 22:16-17; 26:3-5).

Z badań wiadomo, że u kobiety owulacja następuje nie wcześniej niż 12 dnia, a najczęściej ok. 14 dnia. Wynikałoby z tego, że korzystając z prawa nadanego przez Boga Izraelici przestrzegający zaleceń mieli większe prawdopodobieństwo zwiększenia swojej populacji niż pozostałe narody w związku z tym, że w czasie menstruacji i 7 dni po obowiązywał czas abstynencji seksualnej, który kończył się wraz z nastąpieniem okresu płodnego u kobiety.

Również to prawo miało znaczenie higieniczne w przypadku problemów zdrowotnych, które chroniło kobietę przed współżyciem kiedy pojawiały się problemy z drogami rodnymi (Kpł 15:19,25).


Przeprowadzone badania nad skutecznością metod NPR

Skuteczność optymalna – Przy pełnym przestrzeganiu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody

Skuteczność przy błędach – Przy niepełnym przestrzeganiu wszystkich zaleceń dotyczących stosowania danej metody

Źródła: Zawarte w Bibliografii.

Autor Rok Badana metoda Liczba badanych par Ilość przebadanych cykli Skuteczność optymalna w % Skuteczność przy błędach w % Skuteczność optymalna wg wskaźnika Pearla Skuteczność przy błędach wg wskaźnika Pearla
Vincent, Francja 1967 Termiczna (?) 17500 99,93 0.07
Marshall 1968 Termiczna 4739 98,80 93,40 1,20 6,60
Badania Uniwesytetu Fairfield 1970-1973 Obliczeniowo-termiczna 1022 14416(m-cy) 99,25 95,51 0,75 5,49
Joseph Roetzer 1973 Objawowo-termiczna 491 17026 99,8 0,20
St. Cloud, USA 1974 Owulacji 260 1832 99,40 0,60
M. Ball 1976 Owulacji 1635 97,10 84,50(97,40?) 2,90 15,50(6,60?)
Parrenteau, Rice, Lanctot, Carreau 1976 Objawowo-termiczna 3548 99,30 94,00 0,70 6,00
Kyu Ssn Cho-Urban 1976 Owulacji 465 11064 98,39 98,04 1,61 1,96
Departament Zdrowia i Oświaty USA 1976-1978 Objawowo-termiczna ok. 627 99,90 0,10
Departament Zdrowia i Oświaty USA 1976-1978 Objawowo-termiczna ok. 627 94,33 5.67
Rice, Lanctot 1978 Objawowo-termiczna 1022 21736 99,10 93,5 0,90 7,50
Klaus 1979 Owulacji 12283 98,70 80,00 1,30 20,00
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) 1981 Owulacji 10215 97,80 79,40 2,20 20,60
Barbato i Bertolotti, Włochy 1987 Podwójnego wskaźnika 8140 99,56 96,40 0,44 3,60
Joseph Roetzer, Austria 1987 Objawowo-termiczna 17026 99,90 99,81 0,10 0,19
Frank, Herman 1988 Objawowo-termiczna 2630 99,30 98,20 0,70 1,80
Gerhardt K. Doering, Niemcy Termiczna 48377 96,9 3,1
Xu, J.X., Zhang D.W, ChRL 1988-1990 Owulacyjna 688 11075 98,82 1,18
Franka Hermann,Freundl, Niemcy 1991 (?)-termiczna 255 3174 99,30 97,70 0,70 2,30
Rotzer, Austria 1993 Objawowo-termiczna 99,80 99,00 0,20 1,00
Nanjing, Anhui, Kunmin and Shanghai/Qian et al.

ChRL

1996-1997 Owulacyjna 992 12(m-cy) 99,50 0,05

Zobacz też


Przypisy

  1. Konstytucja Duszpasterska O Kościele W Świecie Współczesnym
  2. Comparison of Effectiveness. W: Planned Parenthood [on-line]. April 2005. [dostęp 2006-08-12]., which cites:
    :RA Hatcher: Contraceptive Technology. Wyd. 18th. New York: Ardent Media, 2000. ISBN 0-9664902-6-6. 
  3. Fijałkowski W. Naturalny rytm płodności, PZWL, Warszawa 1981
  4. 4,0 4,1 Natural family planning (ang.). University of Iowa Health Care Website, 2005-2006. [dostęp 2009-03-05].
  5. Badania – Szczepanowicz 1992, Bogusławska 1993
  6. Bullivant Susan B. i in.: Women's sexual experience during the menstrual cycle: identification of the sexual phase by noninvasive measurement of luteinizing hormone (ang.). J Sex Res 41 (1): 82–93, 2004. [dostęp 2009-03-05].
  7. Roman Strus: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) o metodach NPR. W: Płodność pary małżeńskiej [on-line]. SzansaSpotkania.net. [dostęp 8 stycznia 2010].
  8. 8,0 8,1 World Health Organization, Natural Family Planning, Geneva, 1988

Bibliografia

  1. Allen L. Schirm and others, "Contraceptive Failure in the United States: The Impact of Social, Economic and Demographic Factors," Family Planning Perspectives 14:2 (March/April, 1982) 68-75.
  2. Bielawska-Baturowicz E., Kornas-Biela D., Z zagadnień psychologii prokreacyjnej, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1992.
  3. Döring G.K., "The Reliability of Temperature Records as a Method of Contraception," (Über die Zuverlassigkeit der Temperaturmethode Zur Empfangnisverhutung) Deutsche medizinische Wochenschrift 92:23 (June 9, 1967), 1055-1061. Abstracted in 1968 Yearbook of Obstetrics and Gynecology, p. 354.
  4. Flynn A.M., Brooks M., A manual of natural family planing.; wyd.IV; UNWIN; 1990; Londyn.
  5. Fallace, C. and J., 1976. Family Planning Guide. Smithtown, New York. The Natural Family Planning Association of Long Island.
  6. Fijałkowski W., Rodzicielstwo w zgodzie z naturą, Fundacja „Głos dla życia”, Poznań 1999.
  7. Fijałkowski W., Ojcostwo na nowo odkryte, Bernardinum, Pelplin 1996.
  8. Fijałkowski W., Ekologia Rodziny, Rubikon, Kraków 2001.
  9. Guy, F. and M., 1979. Les Methodes d'Auto-observation. Grenoble. Institut de Recherche sur l'Enfant et le Couple.
  10. Hatcher Robert A. and others, Contaceptive Technology 1984-1985, (New York: Irvington) 1984.
  11. Jaffe Frederick S., "Commentary: Some Policy and Program Implications of 'Contraceptive Failure in the United States,'" Family Planning Perspectives 5:3 (Summer, 1983) 133-142. Delayers (spacers) are reported to have these pregnancy rates with the various methods: Pill, 7%; IUD, 15%; condoms, 21%; diaphragms, 25%; foam, 36%; douche, 47%.
  12. Johnston, J.A.; Roberts, D.B.; and Spencer, R.B., 1978. NFP Services and Methods in Australia: A Survey Evaluation. International Review of Natural Family Planning 2:143-154, 203-224, 328-353, and 3:20-53.
  13. Keefe, E.F., 1962. Self Observation of the Cervix to Distinguish Days of Possible Fertility. Bull. Sloane Hosp. for Women 8:129.
  14. Kippley, J. and S., 1979. The Art of Natural Family Planning. Cincinnati, Ohio. The Couple to Couple League.
  15. Kippley J. i S., Sztuka Naturalnego Planowania Rodziny, LMM, Piaseczno 2004.
  16. Leblanc and Harel, 1977, L'Action Familiale. Ile Maurice.
  17. Marshall, J., 1978. Natural Family Planning. London. Catholic Marriage Advisory Council.
  18. McCarthy, J.J.; Martin, M.C.; and Gildenhorn, M., 1977. The Sympto-Thermal Method. Washington, D.C., The Human Life Foundation of America and the Natural Family Planning Federation of America.
  19. Medina Jorge E., M.D., "Comparative evaluation of two methods of natural family planning in Colombia," Am J. Ob. and Gyn. 138:8 (Dec. 15, 1980) 1142-1147.
  20. Nofziger, M., 1979. A Cooperative Method of Natural Birth Control, 3d edition, Summertown, Tennessee, The Book Publishing Co.
  21. Obara M., Warenik-Szymankiewicz A., Słomko Z., Metody i środki planowania rodziny, w: Ginekologia: podręcznik dla lekarzy i studentów, red. Słomko Z., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997;
  22. Pharand-Lapointe, M.; Kavanagh-Jazrawy, F.; Plante-Charron, C.; Parenteau-Carreau, S.; and Doyle, R., 1980. Planning your Family, the S. T. Way. Ottawa, Serena-Canada.
  23. Raith E., Frank P., Freundl D., Naturalne metody planowania rodziny, Springer PWN, Warszawa 1997
  24. Rice, J., and Lanctot, C.A., 1978. Results of a Recent Study of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning. Linacre Quarterly 45:388.
  25. Rice, F.J.; Lanctot, C.A.; and Garcia-Devesa, 1977. The Effectiveness of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning. Communication at First International Congress of IFFLP in Cali, Columbia, June 1977.
  26. Rice, F.J.; Lanctot, C.A., "Results of a Recent Study of the Sympto-Thermal Method of Natural Family Planning," Linacre Quarterly 45:4 (November, 1978), 388-391.
  27. Rötzer J., 1978. The Sympto-Thermal Method: Ten Years of Change. The Linacre Quarterly 45:358.
  28. Rötzer J., Sztuka Planowania Rodziny, Vocatio, Warszawa 2005.
  29. Szymański Z. red., Płodność i planowanie rodziny, Wyd. Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin 2004.
  30. Thyma, P., 1978. The Double-Check-Method of Natural Family Planning. South Deerfield, Mass., Marriage Life Information.
  31. Troszyński M. red., Naturalne Planowanie Rodziny. Podręcznik dla nauczycieli naturalnego planowania rodziny, Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny, Warszawa 2006,
  32. Vollman, R.F., 1977. The Menstrual Cycle. Philadelphia/London/Toronto. Saunders.
  33. Wade Maclyn E., Phyllis McCarthy, et al., "A Randomized Prospective Study of the Use-Effectiveness of Two Methods of Natural Family Planning," Am J. Ob. and Gyn. 141:4(Oct 15, 1981) 368-376.
  34. World Health Organization, "A Prospective Multicentre Trial of the Ovulation Method of Natural Family Planning. II. The Effectiveness Phase," Fertility and Sterility 36:5 (November, 1981) 591-598.
  35. Vincent B. et al., Methode Thermique a et Contraception: Approaches medicale et psychosociologique (Paris: Masson, 1967) 52-73.
  36. Willis J., "Comparing Contraceptives," FDA Consumer 19:4 (May, 1985) 28-35.
  37. Mario Jaramillo-Gomez and Juan B. Londono, "Rhythm: A Hazardous Contraceptive Method," Demography 5:1 (1968) 433-438.
  38. The American College of Obstetricians and Gynecologists, Benefits, Risks & Effectiveness of Contraception, 1985.
  39. Bureau of Community Health Services, Natural Family Planning, DHEW Publication No. (HSA) 79-5621.
  40. Presented at 16th International Congress for the Family, Brighton, Eng. 1990
  41. Human Life Foundation Newsletter
  42. World Health Org. Geneva Feb., 1976
  43. www.catholicmind.com
  44. www.ccli.org
  45. www.boma-usa.org
  46. www.woomb.org
  47. www.familyplanning.net
  48. npr.pl
  49. www.embrion.pl/npr
  50. www.rodzina-naturalnie.pl

Linki zewnętrzne



Tekst udostępniany na licencji Creative Commons.
Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Naturalne_planowanie_rodziny

Artykuły Wikipedii dotyczące medycyny, weterynarii i tematów pokrewnych nie mogą być traktowane jako porada medyczna ani jako opinia medyczna w przypadku jakiegokolwiek problemu zdrowotnego lub sposobu leczenia. Nawet jeżeli opis zawarty w artykule jest zgodny z aktualną wiedzą medyczną, może nie mieć zastosowania do konkretnego przypadku chorobowego, objawów czy terapii.

książki

Guide to Natural Healing Guide to Natural Healing
 
Genogramy. Rozpoznanie i interwencja Genogramy. Rozpoznanie i interwencja
 
Pielęgniarstwo we współczesnym położnictwie i ginekologii Pielęgniarstwo we współczesnym położnictwie i ginekologii
 
Położnictwo w praktyce lekarza rodzinnego Położnictwo w praktyce lekarza rodzinnego
 
Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się
 
Singlom żyje się lepiej Singlom żyje się lepiej
 
Menopauza bez leków Menopauza bez leków
 
Płodność, niepłodność, bezpłodność. Przyczyny, badania, leczenie Płodność, niepłodność, bezpłodność. Przyczyny, badania, leczenie