informator medyczny

Jaskra (łac. glaucoma) – choroba oczu prowadząca do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki i co za tym idzie pogorszenia lub utraty wzroku. Głównym czynnikiem powodującym uszkodzenie nerwu wzrokowego w jaskrze jest nadmierny wzrost ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. Leczenie jaskry polega na stosowaniu kropli do oczu, leków w postaci tabletek, zabiegów laserowych lub operacji.

Epidemiologia

Ocenia się, że na świecie na jaskrę choruje 700 milionów osób. W Polsce jest ok. 200 tys. chorych, a zagrożonych rozwojem tej choroby jest ok. 600 tys.

Klasyfikacja

• Jaskra prosta
• Jaskra z normalnym ciśnieniem śródgałkowym
• Jaskra wtórna
• Jaskra z otwartym kątem przesączania
• Jaskra z zamkniętym kątem
• Jaskra ostra
• Jaskra barwnikowa

Jaskra ostra

Jaskra ostra (ostry atak jaskry) pojawia się w wyniku gwałtownego zamknięcia kąta przesączania. Powoduje to nagłe zahamowanie odpływu cieczy wodnistej. Dochodzi do nagłego wzrostu ciśnienia śródgałkowego, które znacznie przekracza wartości prawidłowe (nawet osiąga 50-60 mm Hg i więcej). Chory widzi charakterystyczne tęczowe koła wokół punktów świetlnych, odczuwa silne bóle oka (oczu) i głowy, nudności, wymiotuje i obficie się poci. Występuje zwolniona akcja serca. W wyniku badania okulistycznego można stwierdzić znaczne obniżenie ostrości wzroku, przekrwienie żylne gałki ocznej, obrzęk rogówki, spłycenie komory przedniej, rozszerzenie i nieruchomość źrenicy, przekrwienie lub zatarcie rysunku tęczówki, a także czasem białawe plamki pod powierzchnią torebki soczewki (plamy Vogta). Z powodu nieprzejrzystości ośrodków optycznych, dno oka jest czasami niewidoczne. Ostry atak jaskry jest stanem nagłym, który wymaga pilnego leczenia ponieważ grozi nieodwracalną utratą wzroku.

Jaskra podostra

Jaskra podostra – kąt przesączania nie jest zamknięty całkowicie, wobec czego ciśnienie śródgałkowe nie jest tak wysokie jak w przypadku ataku jaskry ostrej. Występują objawy w postaci kół tęczowych i obniżenia ostrości widzenia, jednakże są to objawy okresowe i poza nimi badanie czynności i hydrodynamiki oczu może nie wykazać odchyleń od stanu prawidłowego (wąski kąt przesączania stwierdzić można jedynie gonioskopowo). W przebiegu długotrwałej jaskry podostrej w kącie przesączania wytwarzają się zrosty, które doprowadzają do zmian destrukcyjnych, stałego wzrostu ciśnienia śródgałkowego, zmian w polu widzenia i zwyrodnień w nerwie wzrokowym. Leczenie zachowawcze w ostrym napadzie jaskry ma na celu odblokowanie kąta przesączania (najskuteczniejszym i najbardziej popularnym lekiem jest pilokarpina). Jeżeli pomimo leczenia ostry napad jaskry nie zostanie opanowany, należy bezzwłocznie wykonać operację przeciwjaskrową.

Czynniki ryzyka

• wiek powyżej 40 roku życia
• jaskra w rodzinie (I stopień pokrewieństwa - rodzice, rodzeństwo)
• choroby kardiologiczne (nadciśnienie tętnicze)
• migrena, bóle głowy
• zaburzenia krążenia obwodowego
• znacznego stopnia wady wzroku (nadwzroczność, krótkowzroczność)
• choroby gałki ocznej
  • retinopatia cukrzycowa
  • uraz
• leczenie kortykosteroidami

Liczne leki, które odznaczają się działaniem parasympatykolitycznym mogą zaostrzać przebieg jaskry z wąskim kątem przesączania. Poprzez poszerzenie źrenicy, sprzyjają bowiem zamknięciu kąta przesączania i z tego względu podawanie ich jest przeciwwskazane. To przeciwwskazanie dotyczy wyłącznie chorych z tą (rzadką w Polsce) formą choroby.

Rozpoznanie

Dla rozpoznania jaskry konieczne jest stwierdzenie:

• charakterystycznych zmian zanikowych tarczy nerwu wzrokowego
• charakterystycznych ubytków w polu widzenia

Wykorzystywane badania diagnostyczne:

• pomiar ciśnienia śródgałkowego
• ocena tarczy nerwu wzrokowego
• badanie pola widzenia
• gonioskopia

Ze względu na to, że często jaskra przebiega bez- lub skąpoobjawowo istotne znaczenie ma wykonywanie profilaktycznych, okresowych badań wzroku w celu wykrycia tej choroby.

Częstość wykonywania tych badań zależy od wieku i występowania dodatkowych czynników ryzyka. Należy je przeprowadzać co 2 lata, co 1, a nawet co pół roku.

Leczenie

Wczesne rozpoznanie jaskry i skuteczne jej leczenie może zapobiec nieodwracalnemu uszkodzeniu wzroku.

• farmakologiczne – zachowawcze, najczęstszy sposób leczenia jaskry z otwartym kątem przesączania. Mechanizm działania leków polega na obniżeniu produkcji cieczy wodnistej lub zwiększeniu jej odpływu.
  • krople do oczu
    • parasympatykomimetyki – pilokarpina
    • betablokery – tymolol, betaksolol, metypranolol, karteolol
    • inhibitory anhydrazy węglanowej – brinzoalmid, dorzolamid, acetazolamid
    • agoniści receptorów α₂-adrenergicznych (α₂-mimetyki)- apraklonidyna, brimonidyna
    • analogi prostaglandyn i prostamidy - latanoprost, travoprost, bimatoprost
• laseroterapia
  • trabekuloplastyka
  • irydotomia
• operacyjne
  • trabeculektomia
  • irydektomia
  • skleroiridektomia
  • cyklodiatermia i cyklokriopexio
  • goniotomia
  • fotokoagulacja

Kannabinoidy w leczeniu jaskry

Stosowanie marihuany i kannabinoidów (przede wszystkim THC) powoduje obniżenie ciśnienia śródgałkowego i przez to ma działanie terapeutyczne. Jednak działanie to jest słabsze i mniej skuteczne niż powszechnie stosowane leki.

Nie ma naukowo udokumentowanych danych świadczących o wyższości marihuany lub kannabinoidów nad standardowym leczeniem.

Badania naukowe dotyczące marihuany pochodzą z okresu, kiedy obecnie stosowane leki nie były jeszcze dostępne.

Większość krajów, w tym Polska, nie dopuszcza stosowania w lecznictwie marihuany i jej pochodnych.

Linki zewnętrzne

• Polskie Towarzystwo Profilaktyki Jaskry
• http://www.glaucoma.org/ (ang.)- strona Międzynarodowej Fundacji zajmującej się propagowaniem informacji na temat jaskry