informator medyczny

Endoskopia kapsułkowa (ang. Video Capsule Endoscopy, VCE, Wireless Endoscopy) - badanie endoskopowe umożliwiające oglądanie śluzówki jelita cienkiego na całej jego długości. W odróżnieniu od tradycyjnej endoskopii, w badaniu tym nie używa się endoskopu w postaci giętkiej rury, ale niewielkiej kapsułki, która, po połknięciu przez pacjenta, przechodzi przez jego cały przewód pokarmowy.

Historia

Do niedawna bezoperacyjne obejrzenie śluzówki całego przewodu pokarmowego nie było możliwe. Badania takie jak kolonoskopia czy panendoskopia (esofagogastroduodenoskopia) umożliwiają obejrzenie jedynie jego górnego odcinka (przełyku, żołądka i dwunastnicy) a także jelita grubego. Dokładne zbadanie jelita cienkiego nie było jednak możliwe, z powodu jego długości (5–7 m) i licznych zakrętów (pętli jelita), które uniemożliwiają wprowadzenie endoskopu. Enteroskopia umożliwia zbadanie tylko około 50 cm początkowej części jelita czczego.

Badania jelita cienkiego takie jak pasaż (badanie kontrastowe) czy enterokliza CT są mało dokładne, ponadto wiążą się z wystawieniem pacjenta na działanie szkodliwego promieniowania. Są również nieprzyjemne dla pacjentów, a podawany doustnie środek kontrastowy u niektórych pacjentów powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe i reakcje alergiczne.

Koncepcja zdalnego obrazowania przewodu pokarmowego przy pomocy kapsułek z transmiterem, mających te problemy rozwiązać, powstała w roku 1981, a jej autorem był dr Gavriel Iddan z Izraela. W 1996 roku dr Paul Swain z Wielkiej Brytanii przeprowadził badania prototypem kapsułki endoskopowej na zwierzętach. W sierpniu 2001 roku amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła endoskopię kapsułkową jako nową metodę badania jelita cienkiego.

Badanie to okazało się dużo bardziej skuteczne w diagnostyce krwawień z jelita cienkiego i choroby Crohna od dotychczas stosowanych metod. Według World Journal of Gastroenterology^[1], VCE umożliwia diagnostykę krwawień z przewodu pokarmowego w 50-67%, podczas gdy enteroskopia jedynie w 25-30%; natomiast w diagnostyce choroby Crohna VCE jest skuteczna w 43-71% przy skuteczności enteroklizy CT poniżej 30%.

Endoskopia kapsułkowa jest również mniej uciążliwa dla pacjentów, nie wiąże się bowiem, jak enteroskopia, z koniecznością połykania długiej rury, co nawet przy zastosowaniu miejscowego znieczulenia gardła powoduje bardzo nieprzyjemne odczucia (mdłości, odruch wymiotny, wrażenie "duszenia się").

Budowa urządzenia

Oprzyrządowanie stosowane w endoskopii kapsułkowej składa się z jednorazowej, bezprzewodowej kapsułki PillCam lub OMOM, z rejestratora danych, który odbiera obrazy wysyłane z kapsułki oraz stacji komputerowej.

Kapsułka endoskopowa ”PillCam” ma wymiary 11x26 mm i waży około 3,7 g. Wersja kapsułki przeznaczona dla dzieci jest nieco mniejsza. Zawiera w sobie miniaturowy aparat cyfrowy CMOS (complementary metal oxide semiconductor), diodę LED (light emitting diode) pełniącą funkcję lampy błyskowej, nadajnik radiowy, antenę i dwie baterie wykorzystujące tlenek srebra. Nowsza wersja kapsułki, ”PillCam Colon 2”, posiada dwa obiektywy (każdy o polu widzenia 172 stopni, jeden skierowany do przodu, a drugi do tyłu), ma możliwość dwukierunkowej komunikacji z rejestratorem (co pozwala na zdalną kontrolę aktywności kapsułki w zależności od jej lokalizacji) oraz jest w stanie wykonywać i przesyłać zdjęcia cyfrowe ze znacznie większą prędkością (zmienną od 4 do 35 fps, czyli pozwalającą na zapisywanie nie tylko pojedynczych zdjęć, ale także nagrań wideo).

Od niedawna dostępna jest także kapsułka OMOM. Jest to również kapsułka, którą można "sterować", czyli usypiać w miejscach mniej interesujących i wzbudzać w miejscach zainteresowania. Do podglądu w czasie rzeczywistym można użyć specjalnego "pilota", bez konieczności podłączania pacjenta do stacji roboczej. Dzięki takiemu sterowaniu kapsułką łatwiej i szybciej można diagnozować, ponieważ interpretacja 20.000 zdjęć jest mniej czasochłonna niż interpretacja 50.000 zdjęć.

Dostępne są również inne modele kapsułek: EndoCapsule (japońska) oraz Miro (koreańska). Wszystkie dopuszczone są do użytku na terenie EU, część z nich ma też dopuszczenie FDA do stosowania na terenie USA. (źródło: Rami Eliakim, Video Capsule Endoscopy - where will we be in 2015?; Gastroenterology 2010; 139; 1468-1480)

Przebieg badania

Pacjent połyka kapsułkę, a ta, przesuwając się przez przewód pokarmowy dzięki naturalnym ruchom perystaltycznym, fotografuje wnętrze jelita cienkiego, a następnie zostaje wydalona w sposób naturalny. Starsze kapsułki wykonywały zaledwie 2 fotografie na sekundę, czyli łącznie około 50-60 tys. zdjęć w trakcie 8 godzin trwania badania. Dane z kapsułki są na bieżąco przekazywane za pomocą nadajnika do rejestratora danych, umocowanego na brzuchu pacjenta. Dopiero po zakończeniu badania i wydaleniu kapsułki, dane z rejestratora są kopiowane do komputera i tam wizualizowane.

Wskazania

Główne wskazania do badania kapsułką endoskopową:

• przewlekłe krwawienie z przewodu pokarmowego,
• niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza,
• podejrzenie choroby Crohna,
• podejrzenie guza jelita cienkiego,
• podejrzenie uszkodzeń błony śluzowej jelita cienkiego przez NLPZ lub radioterapię,
• diagnostyka choroby trzewnej,
• zespoły polipowatości przewodu pokarmowego.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazaniami do wykonania badania VCE są:

• zwężenie i niedrożność przewodu pokarmowego,
• zaburzenia połykania,
• zaburzenia perystaltyki jelit,
• przetoka jelitowa,
• liczne lub duże uchyłki przewodu pokarmowego,
• przebyte operacje brzuszne,
• ciąża,
• wszczepiony stymulator serca.

Ograniczenia i możliwe powikłania

Najczęstszym powikłaniem (0,75% wszystkich przypadków, 1,25% pacjentów z chorobą Crohna) jest ugrzęźnięcie kapsułki w jelicie cienkim (NNE - non natural excretion), najczęściej w zwężeniu spowodowanym stosowaniem NLPZ lub innymi chorobami.

Czasami pacjent nie jest zdolny połknąć kapsułki, istnieją endoskopowe metody umieszczenia kapsułki w żołądku pacjenta, skąd dalej już się przedostaje bez problemu do dwunastnicy i jelita cienkiego.

Czas pracy baterii umieszczonych w kapsułce jest ograniczony (8 godzin), dlatego urządzenie włączane jest tuż przed użyciem. U części pacjentów (ok. 1/3 wszystkich przypadków), których jelito cienkie jest dłuższe niż przeciętnie lub mają spowolnioną perystaltykę, końcowy odcinek jelita krętego pozostaje niezbadany (niesfotografowany).

W odróżnieniu od tradycyjnego endoskopu, kapsułka jest niesterowalna, nie można przez to powtórnie, dokładniej obejrzeć konkretnego, interesującego diagnostę fragmentu. Niemożliwe jest również pobieranie wycinków do badań histopatologicznych ani wykonywanie żadnych - nawet najmniejszych - zabiegów.

Przypisy

1. ↑ Wireless capsule video endoscopy: Three years of experience Rami Eliakim

Linki zewnętrzne

• Strona izraelskiej firmy GivenImaging, producenta systemów endoskopii kapsułkowej