informator medyczny

Atropina – mieszanina racemiczna dwóch izomerów optycznych hioscyjaminy – organicznego związku chemicznego, będącego alkaloidem tropanowym. Stosowana jako lek rozkurczowy i środek rozszerzający źrenice.

Występowanie

Jest to alkaloid występujący naturalnie w wielu roślinach rodziny psiankowatych (Solanaceace), np. w liściach i korzeniach pokrzyku wilczej jagody (Atropa belladonna).

Wpływ na organizm

Poraża zakończenia przywspółczulnego układu nerwowego, co skutkuje obniżeniem wydzielania gruczołowego oraz rozkurczem mięśni gładkich przewodu pokarmowego, oskrzeli i układu moczowego. Poraża akomodację oka i rozszerza źrenice, przyspiesza tętno, ponadto:

• w małych dawkach pobudza korę mózgową, a także działa negatywnie na układ pozapiramidowy i ośrodek wymiotny,
• w dużych dawkach wywołuje tzw. "śpiączkę atropinową" (dawna metoda leczenia chorób psychicznych).

Obraz zatrutego atropiną^[7]:

Czerwony jak burak, rozpalony jak piec, suchy jak pieprz, ślepy jak nietoperz, niespokojny jak tygrys w klatce.

Zastosowanie

W lecznictwie atropina używana jest zazwyczaj w postaci siarczanu. Znajduje zastosowanie w leczeniu stanów skurczowych przewodu pokarmowego (np. w chorobie wrzodowej, kolce wątrobowej i jelitowej), układu moczowego (np. kolka nerkowa) oraz dychawicy oskrzelowej. Używa się jej też przed zabiegami chirurgicznymi.

W okulistyce zapobiega zrostom tęczówki z soczewką. Jest używana również jako lek rozszerzający źrenice (na przykład w celu badań okulistycznych). Nie powinna być stosowana u osób prowadzących pojazdy mechaniczne.

Atropina stosowana jest do przywracania prawidłowej pracy serca przy bradykardii. Typową dawką jest 0,5 mg i.v. (pod kontrolą EKG do maksymalnie 3 mg). Dawki mniejsze niż 0,5 mg mogą paradoksalnie pogłębić bradykardię^[8].

Atropina nie powinna być podawana pacjentom po przeszczepie serca, ponieważ może wywołać zaawansowany blok serca lub zatrzymanie zatokowe^[9].

Przypisy

1. ↑ Atropina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
2. ↑ ^{2,0 2,1} Atropina – karta leku (APRD00807) (ang.). DrugBank.
3. ↑ Baza reaxys. Za: W Botttomley, PI Mortimer. The partition separation of tropane alkaloids. „Australian Journal of Chemistry”. 7 (2). Ss. 189-196. doi:10.1071/CH9540189. 
4. ↑ ^{4,0 4,1} Atropina (ang. • pol.) w katalogu produktów Sigma-Aldrich.
5. ↑ Atropina (ang. • pol.) w katalogu produktów Sigma-Aldrich.
6. ↑ Atropine (Reaxys Registry Number: 1545928) - Melting Point (8 hits). reaxys. [dostęp 2011-02-24].
7. ↑ 3 Leki układu autonomicznego. W: Ryszard Korbut: Farmakologia po prostu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007. ISBN 978-83-233-2334-1. 
8. ↑ P. Dauchot, JS. Gravenstein. Effects of atropine on the electrocardiogram in different age groups.. „Clin Pharmacol Ther”. 12 (2). Ss. 274-80. PMID 5554942. 
9. ↑ A. Bernheim, R. Fatio, W. Kiowski, D. Weilenmann i inni. Atropine often results in complete atrioventricular block or sinus arrest after cardiac transplantation: an unpredictable and dose-independent phenomenon.. „Transplantation”. 77 (8), ss. 1181-1185, 2004. PMID 15114081. 

Bibliografia

1. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski: Podręczny słownik chemiczny. Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2002. ISBN 83-71-83-240-0. 
2. Mała encyklopedia medycyny, Tom. Wyd. IV. Warszawa: PWN, 1988. ISBN 83-01-08835-4. 
3. Encyklopedia popularna, Tom I. Wyd. II. Warszawa: PWN, 1983. ISBN 83-01-00000-7.