Powiązane leki
(opisy)

DNA Protect

Woda utleniona (Hydrogenii peroxidum)

Saluran

Aqua-Femin

Cortineff (Fludrocortisoni acetas)

Cat

Glemid (Glimepiridum)

Nasodren

Diaril (Glimepiridum)

Bio-Pycnogenol

Tagi

pobudzac wolny izomer woda dawka amfetamina psychoza organizm uwalniac zolnierz

Fora dyskusyjne

Pobudzanie wzrostu. (7)

spirala (3)

Jak radzić sobie z niewyspaniem ? (1)

Wpływ muzyki dnb na organizm (3)

Hashimoto (7)

Bromergon nie działa (7)

wysokie anty TG (antyTPO, antyTSHR w normie) (1)

Hashimoto (32)

przetrenowanie (1)

Herbata Zielona Chińska i żeń-szeń (6)

bóle b podbrzuszu (1)

Porady przy odczytywaniu tablic Ishihary. (0)

Lekarz wojskowy (1)

problemy z wątrobą - złe wyniki (7)

testy ciązowe (0)

Amfetamina

Amfetamina
(±)-amfetamina Amfetamina – wolna zasada
Ogólne informacje
Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
1-fenylopropano-2-azan[1]
1-fenylopropano-2-amina[1][2]
1-fenylopropylo-2-amina[1]
Inne nazwy i oznaczenia
2-amino-1-fenylopropan[3]
1-fenylo-2-aminopropan[2]
2-fenylo-1-metyloetyloamina
α-metylofenyloetyloamina
benzedryna, psychedryna i in.[4]
Wzór sumaryczny C9H13N
Masa molowa 135,21 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 300-62-9 (wolna zasada; racemat)
51-64-9 (enancjomer S)
156-34-3 (enancjomer R)
405-41-4 (chlorowodorek)
60-13-9 (siarczan)
PubChem 3007[2]
DrugBank DB00182[5]
Podobne związki
Pochodne fenyloetyloaminy
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków standardowych (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
Legalność w Polsce substancja psychotropowa grupy II-P

Amfetamina (nazwa systematyczna: 1−fenylopropano−2−amina) – organiczny związek chemiczny o silnym działaniu psychotropowym pobudzający ośrodkowy układ nerwowy. Jest on mieszaniną racemiczną dwóch odmian prawoskrętnej (2S)-(+)-1-fenylo-2-aminopropanu (dekstroamfetamina) zwanej też D-amfetaminą[8] i lewoskrętnej (2R)-(−)-1-fenylo-2-aminopropanu (lewoamfetamina) zwanej L-amfetaminą[9], które różnią się działaniem fizjologicznym.

Jej stereoizomer prawoskrętny S(+) dekstroamfetamina (deksedryna) dwukrotnie mocniej uwalnia noradrenalinę, jednak czterokrotnie słabiej blokuje jej wychwyt zwrotny.

Amfetamina jest jednym z bardziej rozpowszechnionych spośród nielegalnie rozprowadzanych środków psychotropowych. Uwalnia neuroprzekaźniki z zakończeń nerwowych i blokuje ich wychwyt zwrotny. Enancjomer R(−) silniej uwalnia noradrenalinę, enancjomer S(+) uwalnia głównie dopaminę, oba enancjomery najsłabiej uwalniają serotoninę. Wskutek tego zwiększa się aktywność układu nerwowego i w efekcie pobudzany jest cały organizm. Amfetamina najczęściej przyjmowana jest w formie siarczanu amfetaminy, rzadziej w postaci fosforanu, winianu czy higroskopijnego chlorowodorku.

Szkielet cząsteczki amfetaminy stanowi struktura fenyloetyloaminy, będąca podstawą wielu innych substancji psychoaktywnych, na przykład: MDMA, MDA, MDEA, DOM, DOB. Pochodne amfetaminy mają również zastosowanie w medycynie (na przykład fentermina czy bupropion).


Własności chemiczne i fizyczne

Wolna zasada

W temperaturze pokojowej amfetamina jest higroskopijną, bezbarwną cieczą o właściwościach silnie zasadowych i gęstości trochę mniejszej od wody. Amfetamina w postaci wolnej zasady na gorąco matowi szkło sodowe oraz niszczy gumę. Ma niezbyt przyjemny i charakterystyczny "mysi" zapach. Wolna zasada pozostawiona na ciele przez dłuższy czas powoduje trudno gojące się oparzenia, połknięta uszkadza ścianę żołądka powodując dotkliwy ból.

Temperatura wrzenia: 97 °C pod ciśnieniem 12 mmHg lub 203 °C pod ciśnieniem 760 mmHg. Podczas destylacji z wodą tworzy azeotrop. Rozpuszczalność w wodzie ok. 15 g/l. Rozpuszczalność wody w amfetaminie ok. 170 g/l. Pozostawiona na wolnym powietrzu ciemnieje reagując z tlenem (tworzy polimeryczne produkty) oraz dwutlenkiem węgla tworząc ciało stałe – higroskopijny karbaminian (±)-amfetaminy, który pod wpływem wilgoci przechodzi w węglan. Przechowuje się ją w ciemnych butelkach napełnionych argonem lub azotem.

Sole amfetaminy

W celu zwiększenia trwałości amfetaminę przeprowadza się w sole amoniowe, najczęściej siarczan diamfetaminy (C9H13N)2•H2SO4 (zwany w uproszczeniu również amfetaminą) (rozpuszczalność w wodzie 110 g/l w 20 °C) lub chlorowodorek amfetaminy C9H13N•HCl (higroskopijny). Stosuje się również wodorofosforan diamfetaminy (C9H15N+)2HPO2−4 lub winian diamfetaminy (C9H15N+)2(C4H4O6)2−. Obie sole rozpuszczają się w wodzie lepiej niż siarczan i nie są higroskopijne. Wszystkie znane sole amfetaminy są białymi proszkami o gorzkim smaku.


Otrzymywanie

Amfetamina jest związkiem o prostej strukturze, który jest stosunkowo łatwo otrzymać jako mieszaninę racemiczną. Jest pochodną fenetylaminy (skrót od β-fenyloetyloaminy).

(±)-Amfetaminę produkuje się najczęściej w reakcji Leuckarta, tj. redukcyjnego aminowania benzylometyloketonu (fenyloaceton (BMK)) formamidem względnie mrówczanem amonu w obecności kwasu mrówkowego lub przez kondensację aldehydu benzoesowego z nitroetanem w obecności n-butyloaminy i redukcję powstałego β-nitrostyrenu glinowodorkiem litu (LiAlH4) do amfetaminy w bezwodnym THF lub eterze dietylowym. Sole amfetaminy uzyskuje się w wyniku reakcji odpowiedniego kwasu w środowisku np. alkoholu etylowego lub propylowego w reakcji zobojętniania.

Czystą S-(+)-amfetaminę uzyskuje się w drodze rozdziału racematu.


Działanie fizjologiczne

Izomer o absolutnej konfiguracji S(+) amfetaminy wykazuje działanie euforyzujące, zaś izomer R(−) ma działanie bardziej obwodowe wykazując szkodliwe działanie na serce. Powoduje zmiany w obrazie EKG charakterystyczne dla zawału mięśnia sercowego.

Izomer S desynchronizuje półkule mózgowe oraz wywołuje zmiany w obrazie EEG mózgu, które po jednokrotnym zażyciu mogą utrzymywać się nawet do miesiąca. Czysty izomer S amfetaminy jest nieopłacalny do uzyskania w drodze totalnej syntezy, ma on działanie bardzo podobne do kokainy.

Okres półtrwania amfetaminy w organizmie wynosi 10 godzin dla D-izomeru i 13 godzin dla L-izomeru. Metabolizowana jest głównie odmiana S do BMK, który ma działanie drażniące i p-metoksyamfetaminy, która ma działanie psychotropowe (wywołuje psychozy). Reszta, czyli właściwie odmiana R, wydalana jest w stanie niezmienionym.

Efekty zażycia:
  • silne pobudzenie psychomotoryczne
  • przyśpieszona akcja serca i szybki oddech
  • brak łaknienia
  • rozszerzenie źrenic
  • podwyższone ciśnienie krwi
  • bladość skóry
  • gonitwa myśli
  • silna euforia
  • podniecenie seksualne
  • wytrzeszcz oczu
  • jadłowstręt i światłowstręt
  • suchość w ustach i często szczękościsk
  • zmniejszona wrażliwość na ból, głód oraz zmęczenie
  • rozgadanie
Efekty uboczne:
  • zmniejszony lub zwiększony popęd płciowy
  • problemy z erekcją
  • drżenie mięśni
  • szczękościsk
  • wypłukiwanie witamin z organizmu

Mechanizm działania

Amfetamina wzmaga przekaźnictwo noradrenergiczne i dopaminergiczne. Jednocześnie hamuje wychwyt zwrotny i nasila uwalnianie tych przekaźników. W efekcie zwiększa koncentrację uwagi, polepsza funkcje wykonawcze i czuwanie (obszar górno -boczny kory przedczołowej) oraz pozytywnie wpływa na nadpobudliwość psychoruchową (wzmożenie aktywności dopaminergicznej na poziomie jąder podstawy)[10]. Z tych powodów na świecie jest stosowana w terapii ADHD i narkolepsji[10].


Zażywanie amfetaminy

Amfetamina jest zażywana przez ludzi w różnych celach:

  • jako używka
  • jako środek dopingujący w sporcie (w odpowiednio zmniejszonych dawkach)
  • jako środek pobudzający zdolność uczenia
  • jako środek wzmacniający podczas długotrwałego wysiłku (amfetamina była podawana podczas II wojny światowej lotnikom wyruszającym na długie trasy)
  • w lecznictwie (np. w Stanach Zjednoczonych w terapii ADHD i narkolepsji – patrz Adderall); dawki terapeutyczne są wielokrotnie niższe od dawek "rekreacyjnych" – w USA jest to od 5 do 40 mg na dobę
  • w celach odchudzających (wysoka nadwaga)

Skutki używania

Możliwe są poważne konsekwencje zdrowotne z powodu wyczerpania organizmu. W przypadku spożycia dużych ilości mogą się pojawiać takie problemy jak:

  • zaburzenia wzroku i słuchu,
  • arytmia serca, mogąca w skrajnych przypadkach powodować zawał,
  • wycieńczenie organizmu,
  • psychoza amfetaminowa.

Następnego dnia po zażyciu występują objawy wyczerpania, takie jak np. potrzeba snu. Najskuteczniejszym lekarstwem jest przespanie kilku dodatkowych godzin. Po zażywaniu kolejnych dawek przez wiele dni (tzw. "ciąg") mogą wystąpić objawy bardzo dużego wyczerpania organizmu, takie jak bardzo silna potrzeba snu, ogólna ospałość, depresja, utrata wagi, spadek odporności na infekcje, silne migreny i zawroty głowy. Już pierwsze zażycie może doprowadzić do tak zwanej psychozy amfetaminowej.

Ze względu na fakt, że amfetamina powoduje zanik poczucia głodu i zmęczenia – spożywanie jej, połączone z sytuacją wzmożonego wysiłku fizycznego (dyskoteka, uprawianie sportu ekstremalnego, ciężka praca fizyczna, duży wysiłek umysłowy), powoduje niekiedy bardzo poważne konsekwencje na skutek wyczerpania i odwodnienia, ze zgonem włącznie.

Osoby często spożywające amfetaminę mogą wpaść w "ciąg amfetaminowy". Amfetamina nie powoduje uzależnienia fizycznego lub jest ono bardzo słabe (może objawiać się dusznościami i lekkimi zawrotami głowy w momencie odstawienia), wywołuje jednak – jak każdy środek pobudzający – uzależnienie psychiczne.

Amfetamina przyjmowana dożylnie w postaci stężonych roztworów (zbliżonych do nasyconego) powoduje rozpad czerwonych krwinek i uwolnienie hemoglobiny. Amfetamina jako ligand tworzy z żelazem (II) związki kompleksowe poprzez które zachodzi utlenianie żelaza w hemoglobinie ze stopnia utlenienia +2 na +3, a wiec nieodwracalne tworzenie nieprzenoszącej tlenu methemoglobiny. Objawia się to sinieniem końców palców oraz ust, co może prowadzić do mikrouszkodzeń mózgu z powodu niedotlenienia.

Wstrzykiwanie stężonych roztworów powoduje powstawanie zakrzepów w naczyniach, które mogą stać się bezpośrednią przyczyną zawału serca lub zatorów w ośrodkowym układzie krwionośnym. Dodatkowym zagrożeniem przy gwałtownym podaniu dożylnym stężonego roztworu amfetaminy jest ryzyko wylewu podpajęczynówkowego. Ryzyko to bardzo rośnie z wiekiem, gdyż naczynia tracą normalną elastyczność, a więc i odporność na wzrost ciśnienia.

Najczęstszą przyczyną śmierci po przedawkowaniu amfetaminy jest paraliż mięśni oddechowych, a więc uduszenie się lub zatrzymanie akcji serca wskutek arytmii lub zawału. Najczęstszymi powikłaniami są mikrowylewy. Niewielka część osób popełnia samobójstwo wskutek psychozy amfetaminowej albo samookalecza się w fazie odstawienia. Ratowanie osoby która przedawkowała polega na podaniu neuroleptyków blokujących receptory adrenergiczne i dopaminergiczne w celu niedopuszczenia do nadmiernego ich pobudzenia oraz leki obniżające ciśnienie, dalej leczeniu objawowym. W przypadku psychozy amfetaminowej podaje się neuroleptyki (chlorpromazynę) domięśniowo lub/i relanium dożylnie. Osoby uzależnione od amfetaminy są bardzo wrażliwe na neuroleptyki, tak więc zwykle wystarczają dawki o połowę mniejsze niż u osób nieuzależnionych.


Historia

W roku 1887 uzyskano po raz pierwszy w USA fenylopropanolaminę, pochodną amfetaminy.

W roku 1910 dwóch amerykańskich naukowców opisuje amfetaminę jako substancje pobudzającą ośrodkowy układ nerwowy.

W ciągu kilku lat powstał szereg związków o podobnym działaniu. W roku 1927 uzyskano siarczan amfetaminy który po niecałych 6 latach trafił do masowej produkcji. Podczas II wojny światowej amfetamina była powszechnie stosowaną substancją przez wojska wszystkich większych armii, pozwalając żołnierzom pozostać czujnym w okopach czy odbyć dobowy lot bombowcem. Amfetamina została zsyntetyzowana w latach 30. w USA i była w czasie II wojny światowej stosowana masowo przez żołnierzy amerykańskich, z których każdy miał w swoim ekwipunku jedną tabletkę 50 mg benzedryny, którą miał prawo zażyć w sytuacji skrajnego zmęczenia na polu walki, a alianckim załogom bombowców dalekiego zasięgu wydawano amfetaminę w formie "witaminizowanej czekolady".

Szacuje się, że żołnierze amerykańscy spożyli w czasie II wojny światowej ok. 2 milionów tych tabletek. Badania epidemiologiczne po drugiej wojnie światowej wykazały pięciokrotny wzrost zachorowań na depresję maniakalną u żołnierzy, którzy spożywali więcej niż jedną tabletkę benzydryny miesięcznie w stosunku do żołnierzy, którzy nigdy z tych tabletek nie skorzystali.

Żołnierze sił zbrojnych III Rzeszy otrzymywali z kolei metamfetaminę w tabletkach o nazwie "Pervitim", w warunkach znacznej przewagi liczebnej Armii Czerwonej w czasie walk na froncie wschodnim. Pervitim był powszechnie wykorzystywany, między innymi znajdował się w ostatnich lotniczych transportach zaopatrzeniowych do oblężonego Stalingradu.

Zapiski lekarza osobistego Adolfa Hitlera dowodzą, że Hitler również regularnie dostawał zastrzyki z metyloamfetaminy, od 1942 roku aż do śmierci.

Amfetamina była w USA legalnym lekiem, który można było kupić bez recepty, aż do końca lat 60 XX w. Stosowali ją masowo m.in. kierowcy ciężarówek – jednak liczne przypadki śmierci z wyczerpania i powodowanie przez nich wypadków pod wpływem tego leku spowodowały, że FDA zdecydowała się zakazać sprzedaży amfetaminy bez recepty i zaliczyła ją do zabronionych środków pobudzających. Obecnie lek ten jest jeszcze czasami stosowany przy leczeniu głębokich depresji i śpiączek, jest on jednak zastępowany przez bezpieczniejsze w użyciu leki antydepresyjne nowej generacji takie jak Prozac.

Historia nadużywania amfetaminy, jak i innych środków pobudzających, jest stosunkowo krótka. W latach 60. i 70., nadużywane były głównie środki halucynogenne i uspokajające. Popularność amfetaminy wzrosła dopiero w latach 80., a zwłaszcza na początku lat 90., kiedy wzrosło zapotrzebowanie na środki pobudzające w związku z modą na wielodniowe imprezy taneczne techno, które wymagały od uczestników długotrwałego wysiłku fizycznego.


Sytuacja prawna

W Polsce, jak i w wielu innych krajach, posiadanie i rozpowszechnianie amfetaminy jest przestępstwem. W Polsce amfetamina została wykreślona z lekospisu[11]. W wielu innych krajach jest jednak nadal stosowana jako lek. W USA należy do środków Schedule II, czyli o dużym ryzyku nadużywania i pewnym, acz niewielkim zastosowaniu medycznym. Jest dostępna na receptę.


Zobacz też


Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 IUPAC nomenclature: R-5.4.1 Primary amines. Advanced Chemistry Development, Inc. (za zgodą IUPAC). [dostęp 2011-03-27].
  2. 2,0 2,1 2,2 Amfetamina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Dekstroamfetamina (ang.) NIST Chemistry WebBook.
  4. Amfetamina (ang.) NIST Chemistry WebBook.
  5. Amfetamina – karta leku (DB00182) (ang.). DrugBank.
  6. Stephen M. Stahl (2006), Essential Psychopharmacology, The Prescriber's Guide. Cambridge University Press.
  7. Determination of amphetamine, methamphetamine, and ...
  8. Dextroamphetamine - pubchem: 5826
  9. L-amfetamina - pubchem: 5826
  10. 10,0 10,1 Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Gdańsk: Via Medica, 2008, ss. 7-14. ISBN 978-83-60945-73-5. 
  11. FARMACEUTYCZNA BAZA DANYCH BAZYL


Tekst udostępniany na licencji Creative Commons.
Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Amfetamina

Artykuły Wikipedii dotyczące medycyny, weterynarii i tematów pokrewnych nie mogą być traktowane jako porada medyczna ani jako opinia medyczna w przypadku jakiegokolwiek problemu zdrowotnego lub sposobu leczenia. Nawet jeżeli opis zawarty w artykule jest zgodny z aktualną wiedzą medyczną, może nie mieć zastosowania do konkretnego przypadku chorobowego, objawów czy terapii.

książki

Stawy wolne od bólu Stawy wolne od bólu
 
Ziołowe nalewki i likiery Ziołowe nalewki i likiery
 
Księga orgazmu Księga orgazmu
 
Uzdrawiająca siła wody Uzdrawiająca siła wody
 
Woda, mydło i zdrowy rozsądek Woda, mydło i zdrowy rozsądek
 
Zadziwiająca historia wody katalitycznej Zadziwiająca historia wody katalitycznej
 
Woda i jej lecznicza siła. Wykorzystanie uzdrawiającej mocy wody i jej energetyzacja Woda i jej lecznicza siła. Wykorzystanie uzdrawiającej mocy wody i jej energetyzacja
 
Sprawni inaczej czyli w łóżku też można ... Sprawni inaczej czyli w łóżku też można ...