informator medyczny

Afta (łac. aphtosis) – otwarte owrzodzenie zlokalizowane na błonie śluzowej jamy ustnej, warg lub języka z wytworzeniem miejscowego stanu zapalnego. Może im towarzyszyć powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Często afty występują z nawrotami (nawracające aftowe zapalenie jamy ustnej). Jeśli pojawiają się częściej niż raz w roku, należy rozważać dodatkowe badania, celem stwierdzenia czy nie towarzyszy im inne schorzenie^[1].

Obraz kliniczny

Owrzodzenie ma charakter płytkiej nadżerki pokrytej białym nalotem i otoczonej rumieniowatym, zapalnym obrzeżem, są bolesne. Afty mogą być różnej wielkości - od 1mm do 2 cm średnicy, ale najczęściej nie przekraczają 5 mm średnicy. Mogą występować pojedynczo lub w grupach zazwyczaj na błonie śluzowej podniebienia miękkiego, policzkowej części warg i bocznych powierzchniach języka. Pojawiają się najczęściej w wieku od 10 do 40 lat. Owrzodzenia goją się samoistnie w ciągu kilku dni (tygodni) lecz możliwe są nawroty. Afty pojawiające się częściej niż raz w roku mogą sugerować nawracające aftowe zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (stomatitis aphtosa).

Przyczyny

Wykazano wyraźny związek pojawiania się aft z czynnikami takimi jak:

• niektóre składniki (często sztuczne) dodawane do żywności (por. konserwant),
• stres,
• gorączka,
• urazy mechaniczne, np. podczas zabiegów stomatologicznych, podrażnienie szczoteczką do zębów podczas szczotkowania, umożliwiają rozwinięcie się afty, ale nie stanowią jej przyczyny,
• przypadkowe (lub celowe – autoagresja) przygryzienie,
• alergia,
• zmiany hormonalne,
• podrażnienia wywoływane pastą do zębów (a właściwie dodecylosiarczanem sodu – jej składnikiem),
• jeśli nie stwierdzono niedoborów odpornościowych i zakażeń przede wszystkim wirusami z rodziny Herpesviridae może być rozważana nieprawidłowa reakcja immunologiczna (por. autoagresja komórek),
• niedobór witaminy B12,
• niedobór żelaza,
• niedobór kwasu foliowego,
• niektóre leki zwalczające anginę,
• zapalenia jelit,
• zakażenie wirusem zespołu nabytego braku odporności (HIV),
• białaczka (zazwyczaj jeśli dodatkowo występuje Leukopenia i Małopłytkowość krwi)

Afty mogą również pojawiać się wskutek zażywania silnych antybiotyków. W tym wypadku najlepszą formą zapobiegania i leczenia aft jest przyjmowanie leków osłonowych na bazie bakterii kwasu mlekowego.

Dużą rolę w zachorowaniach na aftozę nawrotową odgrywają czynniki genetyczne oraz predyspozycje rodzinne. Około 30% osób chorujących na aftozę nawrotową ma w swojej najbliższej rodzinie osobę z tą samą dolegliwością. W przypadku występowania tej choroby u obojga rodziców, wystąpienie aft u ich dzieci wiąże się z 90% ryzykiem.

Zapobieganie i leczenie

• unikać potraw oraz czynników ryzyka wywołujących nadżerki,
• unikać niedoborów witamin (szczególnie B12), żelaza, kwasu foliowego.

W przypadku wystąpienia schorzenia zaleca się płukanie jamy ustnej naparem z szałwi lub zastosowanie środków farmaceutycznych z postaci żelu zawierających kwas hialuronowy^[2][3]. Można też stosować rozpuszczalne opatrunki z filmożelu lipido-koloidowego.

Przypisy

1. ↑ Aphthous ulceration (aphthae, mouth ulcers). DermNet NZ. [dostęp 2011-02-17].
2. ↑ A. Nolan, C. Baillie, J. Badminton, M. Rudralingham i inni. The efficacy of topical hyaluronic acid in the management of recurrent aphthous ulceration.. „J Oral Pathol Med”. 35 (8), ss. 461-5, Sep 2006. doi:10.1111/j.1600-0714.2006.00433.x. PMID 16918596. 
3. ↑ JH. Lee, JY. Jung, D. Bang. The efficacy of topical 0.2% hyaluronic acid gel on recurrent oral ulcers: comparison between recurrent aphthous ulcers and the oral ulcers of Behçet's disease.. „J Eur Acad Dermatol Venereol”. 22 (5), ss. 590-5, May 2008. doi:10.1111/j.1468-3083.2007.02564.x. PMID 18093111. 

Bibliografia

• V. Kumar, R.S. Cotran, S.L. Robbins Patologia Robbinsa Urban & Partner 2005 ISBN 0-7216-9274-5